"سنت " جامعه شناسی دین ماکس وبری و
"سبک " زیست جهان دین ورزی ایرانی - اسلامی[1]
سید محمود نجاتی حسینی(خراساني )[2]
خلاصه بحث
سنت های جامعه شناسی دین(:سنت های مارکسی، دورکیمی، وبری،زیملی) که امروزه درادبیات جامعه شناسی مطرح اند [3]،هرکدام ازاین ظرفیت برخوردارند که بتوانند- علاوه بروظیفه تئوریک روشن ساختن ماهیت مفهومی زیست جهان دین ورزی-ازحیث کاربردی نیزبه فهم مناقشات وچالش های زیست جهان دین ورزی کمک کنند.بنابراین نگاه کاربردی درست به سنت های جامعه شناسی دین هم لازم است و هم ارزشمند است و سودمند.
پروبلماتیک(مساله - ایده - پرسش - روش) بحث حاضرنیز با این نگاه موافق است و همراه وهم دل،که سنت های کنونی جامعه شناسی دین هرکدام به نوعی و نحوه ای هم می توانند به ما کمک کنند تا هم فهم بهترو دقیق تری ازماهیت مفهومی زیست جهان دین ورزیومناقشات تئوریک آن درمعنای عام گرایانه و جهان شمول آن داشته باشیم؛وهم این که بتوانیم پدیده زیست جهان دین ورزی را ازحیث چالش های آمپیریک آن در محدوده خاص گرایانه و محلی آن بشناسیم.
بنابراین درحالی که سنت جامعه شناسی دین مارکسی می تواند به فهم " اقتصادسیاسی دین" ونسبت "دین- ایدئولوژی"کمک کند؛وسنت جامعه شناسی دین دورکیمی نیزاین ظرفیت را دارد که درخدمت نشان دادن" فلسفه اجتماعی دین" و نسبت "سیاست - دین مدنی" باشد؛ وهم این که از سنت جامعه شناسی دین زیملی می توان برای شناخت عمیق و دقیق " فرم – محتوای دین گرایی" و نسبت " دین – وجود " سود جست؛اما این فرصت برای سنت جامعه شناسی دین وبری ازنوع دیگری است .
در"سنت جامعه شناسی دین وبری"،که به یک بیان احتیاط آمیز در فراتراز مرزهای تئوریک سنت های جامعه شناسی دین مارکسی،دورکیمی،زیملی مستقرشده است،این امکان گسترده فراهم است تا بتوان برحسب کشش این نوع جامعه شناسی دین به فهم چندمضمون – محور کلیدی مهم پی برد که در حقیقت " نقطه ها ی ارسشمیدسی " درجامعه شناسی دین وبری اند.[4]
من در ادامه بحث تلاش می کنم تا ضمن فهرست کردن مرتب این ها جایگاه این مضمون – محورها را درنحوه بحث از زیست جهان دین ورزی ایرانی– اسلامی نیزبه صورتی مقدماتی ولی درعین حال مبنایی نشان دهم.
این ها محورها – مضمون هایی اند که به صورتی فشرده دراین مقاله بحث خواهم نمود:«نسبت دین – تاریخ تمدنی ، نسبت دین – فرهنگ، نسبت دین – اقتصاد ، نسبت دین – سیاست، نسبت دین – حقوق ، و نسبت دین – اخلاق».
در هرمحورمستندات جامعه شناسی دین وبر هم در حول این مضامین وهم در حول نسبت با دین اسلام و دین ورزی اسلامی به اضافه تعابیر برخی از شارحان وبری دراین موارد به همراه برداشت های جامعه شناختی دینی خود من ازاین نسبت ها ارائه خواهد شد.
کلیدواژه
جامعه شناسی اسلام / جامعه شناسی دین ماکس وبر / جامعه شناسی دین ورزی ایرانی اسلامی
Max weber,S sociology of religion and irano-islamic religiosity life world
[1] مقاله ارائه شده به :«دومین همایش سالیانه "خوانش انتقادی جامعه شناسان کلاسیک و مسایل اجتماعی ایران : ماکس وبر" / دانشگاه خوارزمی وانجمن جامعه شناسی ایران /14 و 15 اسفند 1397 ».
[2] مدیر بخش جامعه شناسی دین - موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران www.isr.ut.ac.ir
استادیار جامعه شناسی - دانشگاه آزاد اسلامی / مدیرگروه دین - انجمن جامعه شناسی ایران nejati.hosseini@gmail.com 0912-2045262
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 