برای دانشجویانم

جامعه شناسی فرهنگی شناخت :ماکس وبر (30289)

سیدمحمود نجاتی حسینی

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

پیش نوشت

این نوشتار صورت ویرایش شده درسگفتار من درکلاس جامعه شناسی شناخت (برای دانشجویان کارشناسی ارشد جامعه شناسی// دانشگاه آزاد اسلامی آشتیان // اردیبهشت 89 )است.امیدوارم برای سایر مخاطبان نیز سودمند باشد.

اشاره

برای آشنایی با جامعه شناسی شناخت وبر ، لازم است مبانی نظریه فرهنگی وبر در جامعه شناسی شناخت ترسیم  شود.به این منظور بازخوانی شرح همیلتون بر ماکس وبر  به عنوان مبنای بحث انتخاب شده است(نک:پیتر همیلتون1380،شناخت و ساختار اجتماعی، حسن شمس آوری، تهران، نشر مرکز /فصل 6 : ماکس وبر ).

در این زمینه تاکید من بیشتر متوجه دو مساله است: 1. پارادوکس های جامعه شناسی شناخت وبری    2 . منطق جامعه شناسی شناخت وبری.

1. پارادوکس های جامعه شناسی شناخت وبری

مهمترین پارادوکسهای فلسفی فرهنگی وبر را می توان در مقوله های زیر دید:

.A نوکانتی بودن وبر (تلفیق "نومن" ناشناخت پذیر با "فنومن" شناخت پذیر)

این پارادوکس ، در جامعه شناسی فرهنگی شناختی وبری به دو امر انجامیده است : الف ) جدایی شناخت از ماده و حاکمیت مقوله های ذهنی بر  شناخت ؛ ب) انسانی شدن شناخت بدون تعین مکانیکی از سوی جامعه.

.B هرمنوتیکی شدن وبر

 در این مسیر ماکس وبر چند راهبرد فرهنگی شناختی را ( که البته مایه های اصلی فلسفه علوم اجتماعی وبری  نیز تلقی می شوند)  به اندیشه های نوکانتی اش می افزاید : الف ) اتخاذ تفسیرگرایی برای فهم معنای عقلانیت کنشی ؛ ب ) اعتقاد به کثرت جهانهای فرهنگی ؛ پ ) اذعان به اراده گرایی کنشگران اجتماعی ؛ ت ) تاکید بر تحول گرایی تاریخی خرد ( از منظر نوعی جامعه شناسی تاریخی فرهنگی  ) .

این راهبردها در نهایت به دو نقطه نظر  روشی نظری مهم در جامعه شناسی فرهنگی شناختی وبری می انجامد:

1.تکرار پذیری طبیعت های تجربی ؛ در برابر یکتا پذیری فرهنگ های شناختی

2. ماهیت علوم طبیعی نوموتتیک تبیینی ؛ در برابر ماهیت علوم فرهنگی ایدئوگرافیک تفسیری .

C. مارکس ستیزی وبر

در این پارادوکس ، وبر بر خلاف مارکس با دو اصل به سراغ پی ریزی نوعی جامعه شناسی شناخت اصیل میرود:

1. تعین گرایی منظومه های علی( مخالفت با تزتعین گرایی اقتصادی و تک علیتی مارکس )  

2. هم کنشی عوامل ذهنی و مادی( مخالفت با تز مارکس : تعین گرایی عوامل مادی برای ایده های ذهنی  )

حاصل این کار دوراهبرد برای جامعه شناسی فرهنگی شناخت است : 1 ) وجود یک شبکه فرهنگی مولف از : الف - منافع مادی ؛ ب-  شکل بندیهای اجتماعی؛ پ - علایق ذهنی ؛ و ت - جهت گیری های کنشی ؛ که به ترتیب حضور منجر به شکل گیری اجتماعی شناخت ها می شوند . 2 ) محتمل بودن نوعی امکان گرایی گشوده و زمینه مندی فرهنگی برای شکل گیری شناخت ها.

این ها روی هم مبنایی هستند برای شکل دادن به منطق جامعه شناسی فرهنگی شناخت وبری .

2 . منطق جامعه شناسی شناخت وبری

برای فهم بهتر این منطق جدول زیر طراحی شده است.