برای دانشجویانم

درسگفتاری درجامعه شناسی دینی 2 

(سید محمود نجاتی حسینی- 4آذر91) 

طرح خوانشی نو از قیام حسین ع : معناکاوی اجتماعی  و نشانه شناسی فرهنگی یک رخ داد دینی

(( با زخوانی زیارتین عاشورا و وارث))

*

*دو زیارت عاشورا و وارث [ که در این ایام – محرم - جزو پرشمارترین ادعیه شیعی است و معمولا عزاداران حسینی به لحاظ معانی متعالی آن ها باید اهتمام خاصی به قرائت این دو زیارت داشته باشند] ازلحاظ نشانه شناسی فرهنگی واجد معانی خاصی هستند؛که می تواند برای معناشناسی اجتماعی قیام حسینی و فهم معنای حقیقی عاشورا و کربلا بنا به مقصود مورد نظرما سودمند افتد.درادامه مابه تعدادی ازاین نشانه های معنا ساز و معنادار اشاره می کنیم .

1.مواجهه داده شدن عقیدتی فکری شیعیان وخوانندگان زیارت وارث با حسین،از طریق ادای سلام؛ و خطاب کردن حسین به عنوان وارث رسالت انبیاء الهی از آدم ع تا خاتم ص  

[السلام علیک یا وارث آدم صفوه الله، السلام علیک یا وارث نوح نبی الله، السلام علیک یا وارث ابراهیم خلیل الله ، السلام علیک یا وارث موسی کلیم الله، السلام علیک یا وارث عیسی روح الله ؛ السلام علیک یا وارث محمد رسول الله ... ]

الف) به این معنا ما ازطریق ادای سلام که  واژه عقیدتی دینی به معنای خطابیدن وآغازیدن به معاشرت با دیگری وهمراه با صلح وهم راهی وهم فکری است حسین را به سوی خودمان فرا می خوانیم؛ما با ادای سلام نسبت به حسین می خواهیم هم عقیده وهم راه حسین پذیرفته شویم .

ب)علاوه بر این ، ما(ی پیرو حسین)می خواهیم اذعان کنیم که او یک امام به معنای معمولی و متعارف آن ، فقط در حد پیشوا و رهبر سیاسی و فقهی،نیست – او امامی حقیقی است به معنای قرآنی آن : وارث انبیاء.

پ)حسین به این معنا میراث دار تمامی صفات و خصایص غایب و شاهد و ظاهروباطن منضم به رسالت انبیاء الهی است:اووارث آدم ع است و علم آدم الاسماء  است ؛ او وارث نوح است و منجی بشریت از طوفان نوحیانه وعذاب نازل شده بر کافران؛ او وارث ابراهیم است و لذا مانند بت شکن بابل قصد نفی و محو بت پرستی را دارد؛ او وارث موسی است و به تبع هم فرعون ستیز و هم منجی امت برگزیده خدا است؛ او وارث عیسی است و باید هم با دین فروشان و تحریف کنندگان دین خدا بستیزد وهم عاشقانه وعارفانه خلق خدای ومحرومان را تیمار و مراقبت کند؛وبالاخره او وارث محمد ص آخرین پیامبراست،و لذا باید دین کامل واتمم اسلام را که جامع و دربرگیرنده تمامی ادیان پیشین توحیدی است ازگزند کافران و مشرکان و منافقان و محرفان و دین فروشان نوظهور در شبه جزیره عرب جاهلی مصون نگه دارد.

[السلام علیک یا وارث امیر المومنین ع و خیرالوصیین]

ت)ازاین حیث نیز حسین به عنوان امام میراث دارامامت علوی و ولایت نبوی است.امامت و ولایتی که با جهاد و شهادت تعریف  شده وتکوین می یابد .

2.خطاب کردن حسین به عنوان  قتیل الله یعنی کشته شده در راه خدا؛

[السلام علیک یاثار الله ]

3.حسین را مانند قتیل اللهی دانستن که خداوند صاحب اصلی خون خواهی او و اصطلاحا ولی دم او است؛

[و ابن ثاره ]

4. خطاب به حسین به عنوان قتیل اللهی که تک و تنها مانده و هم چنان باید به خون خواهی اش پرداخت؛

[والوترالموتور]

**اما نحوه این خون خواهی حسینی به دلیل اهمیتی که از لحاظ تاریخ دینی و ژئوپولتیک شیعی دارد، بازتاب خاصی خصوصا در زیارت عاشورا یافته است که به چند نمونه اشاره می کنیم:

اول) لزوم بیزاری فکری عقیدتی مستمراز دشمنان حسین ونیز ستیز با دشمنان حسین – تبری ( برائت خواهی از دشمنان حسین )؛

[...برئت الی الله و الیکم منهم و بالبرائه من اعدائکم و الناصبین لکم  الحرب < بیزاری می جویم به درگاه خداوند و نیزدر پیشگاه تان از دشمنان شما و نیز ازآتش افروزان و برپاکنندگان جنگ با شما > // و بالبرائه من اشیاعهم  و اتباعهم < و هم چنین بیزاری می خواهم از یاران و پیروان دشمنان تان >// و حرب لمن حاربکم و عدو لمن عاداکم < و من در نبردم با آن که با شما می حربد و نیز دشمنی می ورزم با آن که با شما می دشمند > ].

دوم)هم بستگی عقیدتی فکری و وحدت طلبی اجتماعی دینی با قبیله حسین – تولی (ولایت گرایی حسین و ولایت مداری دوستان حسین ) ؛

[انی سلم لمن سالمکم < در صلح و صفایم با آن که با شما در صلح است > // و اتقرب الی الله ، ثم الیکم بموالاتکم و موالاه ولیکم < و تقرب جویم به سوی خدا و به تبع به سمت شما به وسیله دوست داشتنتان و با دوست شدن با دوستانتان > // و ولی لمن والاکم < و دوستم با آن که با شما دوست است > ].

سوم) اعتقاد به لزوم و جوب و حتمیت مقدر ظهور منجی موعود مهدی عج برای خون خواهی حسین – انتظار ومهدویت (مهدی گرایی و منجی گرایی و موعود خواهی )؛

[ وان یرزقنی طلب ثاری مع امام هدی ظاهر ناطق بالحق منکم < و ازخدا می خواهم روزیم کند  خون خواهی تان را همراه با امام موعود و منجی و راهنمای آشکار و امام گویای به حق که از خاندان شما است > ] .

5. شهادت دادن برای حسین به عنوان یک مومن حقیقی درست اندیش (ارتدوکس ) و درست کردار(ارتوپراکس ) و مطیع صدیق پیامبرص و امام ع و عامل به احکام و فرایض شرعی(نمازو زکاه ) و اوامر الهی( امر به معروف و نهی از منکر ) ؛   

[اشهد انک قد اقمت الصلوه و اتیت الزکوه و امرت بالمعروف و نهیت عن المنکر و اطعت الله و رسوله حتی اتیک الیقین ] .

*** با این نوع شهادت گرایی در حقیقت ما به نوعی اذعان به تثبیت اهمیت و لزوم وجود مستمر نماز و زکاه وایثاروانفاق و جهاد وشهادت می کنیم؛ وما تعهد می دهیم - و باید هم تعهد دهیم - هم چون حسین پای بند به احکام الهی و فرایض شرعی مزبور باشیم ،همان شعایر مقدسی که خون حسین آن را مزین کرد.    

 6. قائل شدن مسئولیت اخلاقی شرعی برای تمامی کارگزاران شریک در واقعه به شهادت رساندن حسین و صحابه و اهل بیت اش .

****زیارت عاشورا از این نظر سلسله مراتب قابل تاملی از میزان دخالت و مسئولیت گردانندگان صحنه عاشورا وکربلا را روایت می کند.اینان  را می توان در پنج گروه  جای داد:

گروه اول) پایه گذاران اولیه و اصلی تحریف نبوت و امامت – خلافت گرایان؛

[ فلعن الله امه اسست اساس الظلم و الجور علیکم اهل البیت < خدا لعنت کند مردمی را که اساس ظلم و ستم به شما خاندان اهل بیت را پی ریزی کردند >].

گروه دوم)بنیان گذاران تفکر وعقیده امام زدایی از امت – قبیله گرایان ؛

[و لعن الله امه دفعتکم عن مقامکم و ازالتکم عن مراتبکم التی رتبکم الله < و خدا لعنت کند مردمی را که شما را کنار زدند از مقام مخصوصتان و نیز دور کردن شما را از مراتی متعالی که خدا به شما داده بود >].

گروه سوم ) پشتیبانان لجستیکی و هموار کنندگان بروز حادثه کربلا ؛

[ و لعن الله ممهدین لهم بالتمکین من قتالکم < و خدا لعنت کند آنانی که تهیه اسباب کردند برای آن هایی که با شما نبرد کردند >].

گروه چهارم) عمله ظلم و جعبه ابزار دست قاتلان حسسین ؛

[ و لعن الله امه اسرجت و الجمت و تنقبت لقتالک <  و خدا لعنت کند مردمی که اسب ها را زین کردند و بر آن ها دهنه زدند و برای پیکا ربا تو به راه افتادند ] .

گروه پنجم ) مردم بی تفاوت و خنثی که به زندگی معمولی شان مشغول شدند و نه به حسین پیوستند و نه به یزید ، اما درنهایت بی تفاوتی شان به نفع یزیدیان شد .

[برئت الی الله و الیکم منهم  و من اشیاعهم و اتباعهم و اولیاِیهم < و بیزاری می خواهم و می جویم به سوی خدا و نیز شما ازآنان و پیروانشان ودنبال روندگانشان و دوست دارانشان>].

*ادامه دارد .

*********************