برای دانشجویانم

درسگفتاری درجامعه شناسی دینی 3 

(سید محمود نجاتی حسینی- 6آذر91) 

طرح خوانشی نو از قیام حسین ع : معناکاوی اجتماعی  و نشانه شناسی فرهنگی یک رخ داد دینی

(( با زخوانی زیارات مخصوصه امام حسین ع :وضع و شان متافیزیکی  حسین ع - وعاشورا و کربلا ))

*

*زیارت مخصوصه امام حسین  از دیگرمتون مذهبی هستند که حاوی نشانه های فرهنگی قیام حسین  اند و لذا می توانند به ما درمعناشناسی اجتماعی عاشورا کمک کنند. این  ها سرمتن arche texts  ( متون مادر و خاستگاهی  برای سایر متن های مرتبط  و نیز مرجع برای تفاسیر و تعابیر هرمنوتیکی ) اند و به تبع می توانند ابعاد فرهنگی و اجتماعی دیگری از قیام حسین ع را به تصویر در آورند. به تبع این،همان گونه که در ادامه این بحث نیز خواهیم دید،ماحصل بازخوانی زیارات مخصوصه(سرمتن های عاشورا )استخراج داده هایی است که مبین وضع و شان متافیزیکی حسین ع  و رخ داد عاشورا و کربلا است.منظوراز وضع در این جا اشاره به داده هایی است که ناظر به بینش و منش (کاراکتر و پرسونالیته ) حسین ع از حیث وجوه عقیدتی معرفتی اخلاقی است ؛مقصود ازشان نیز دراین جا ارجاع دادن به داده هایی است که معطوف اند به کنش حسین ع از جهات عقیدتی اجتماعی .

اما سر واژه متافیزیکی بیش تر برای این  به کار رفته است تا نشان دهیم وضع و شان حسین ع عادی و معمولی و متعارف  و زمینی نیست،همان گونه که رخ دادهای زندگی اش معمولی نیست، بل که گویی به مشیت و تقدیرالهی وابسته است طوری که << حسین ع را آسمانی می خواند و عاشورایی – کربلایی می خواهد>>.

 (دو"عبارت متافیزیکی" منقول و شایع بیش ازهمه این متافیزیکی بودن وضع و شان حسین ع را تقویت و ترویج می کنند: ان الله شاء یراک قتیلا [به راستی که خداوند می خواهد ترا < ای حسین> شایسته کشته شدن ببیند ] و فدیناه به ذبح عظیم [ پس ما اورا < ای ابراهیم ع > گروگان  و مرهون قربانی بزرگی < حسین ع  به عوض و به جای اسماعیل ع > گرفتیم ]{این عبارت دوم در میان آیات  104 تا 107 سوره مبارکه "الصافات" به طرزی عمیق و زیبا و قابل تامل آمده است: << و نادیناه ان یا ابراهیم؛قد صدقت الروء یا ، انا کذالک نجزی المحسنین ؛ ان هذا البلواء المبین ؛ و فدیناه به ذبح عظیم ؛ و ترکنا علیه فی الاخرین ؛ سلام علی ابراهیم >> او را ندا دادیم که ای ابراهیم ؛ آن رویا را تحقق بخشیدی و به ماموریتت عمل نمودی ، ما این گونه نیکوکاران را جزا و پاداش می دهیم؛این مسلما همان امتحان وآزمایش آشکاراست ؛ ما ذبح عظیمی را فدای او کردیم ؛ و نام نیک او را درامت های بعد باقی نهادیم؛ و سلام بر ابراهیم }).

تنها چیزی که در این جا زمینی وکاملا خاکی و دنیوی ومادی است ، موقعیت پست و نازل و حقیر یزیدیان ، دشمنان حسین ابن علی ع  وکارزار کنندگان با او و کشندگان او و یارانش ، است. زیارات مخصوصه به خوبی اوصاف این یزیدیان را نیز روایت می کنند.

 اما بعد ، زیارات مخصوصه که در این نوشتار تحلیل شده اند عبارتند از:1) صلوات خاصه امام حسین ع در حرم؛2) زیارت مطلقه امام حسین ع از نزدیک؛3) زیارت مخصوصه اول امام حسین ع منقول از امام صادق ع ؛و4 )زیارت مخصوصه پنجم امام حسین ع منقول ازامام کاظم ع.

[مستند این زیارات نیز کلیات مفاتیح نوین است: ناصرمکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء (ترجمه و شرح و ویرایش)( 1386 ) کلیات مفاتیح نوین ،قم، مدرسه امام علی ابن ابی طالب ع < این زیارات به ترتیب درصفحات 359-362 ؛365-366؛370-371 ؛393-395 آمده اند >].

*