برای دانشجویانم

درسگفتاری درجامعه شناسی دینی 6

 [ادامه درسگفتار 5 ]

(سید محمود نجاتی حسینی- 11دی 91) 

< با زخوانی زیارات مخصوصه امام حسین ع:

"یک معناکاوی ایدئولوژیک و نشانه شناسی متافیزیک ">

*

(2 ) زیارت مطلقه امام حسین ع از نزدیک

فضای مفهومی این متن نیز، از منظر معناکاوی و نشانه شناسی،حاوی عناصر زیر است.

(21 )توصیف شان و مقام حسین ع

(22 ) تشریح عوارض عظیم قتل حسین ع

در این جا می بینیم که عظمت و سنگینی ناشی از قتل حسین ع هم  ، که شبیه یک تراژدی غم انگیز دینی است ، طوری است که باید با نشانه هایی روایت شود که مبین چنین عظمتی باشند .به عبارتی از این حیث ، فقط زمین و زمیینیان { به عنوان نماد دنیا وتاریخ } نیستد که درگیر در واقعه عاشورای حسینی اند؛ بل آسمان و آسمانیان {یعنی نماد آخرت و متافیزیک } هم در این واقعه عظمی مدخلیت دارند.به تعبیری مردم پسندانه و عامیانه {البته به معنای خوب آن } آسمان نیزعزادار است.

(23 ) تبیین عظمت "کردار معرفتی – عقیدتی" حسین ع

برای توجیه منطق یک  کردار ایدئولوژیک {عمل معرفتی عقیدتی  که منتهی و منتج به یک رخ داد موثر می شود } نظیر رخ داد عاشورا باید بتوان لوازم و الزامات وآثارآن را نشان داد. دراین جا ما شاهدیم نشانه هایی هستند که هم فرایند کردار عاشورا را روایت می کنند ؛ و هم این که نتیجه رخ داد عاشورا و نیز تبعاتی که  قیام حسین ع داشته و باید داشته باشد را برجسته می سازند.به یک معنا باید بتوان این معنا را جا انداخت  که تجربه زیسته حسین ع { آن گونه که در عاشورا تجلی یافته است} باید به عنوان یک تجربه معرفتی – عقیدتی سر زنده درطول تاریخ جاری شود و به عبارت جامعه شناسانه آن  باید عاشورا بازتولید – مستمر درپهنه زمانی و مکانی – شود.به یک تعبیر{ که اکنون نمی توان معنای آن را با زکرد} تجربه زیسته حسین ع را باید - به اصطلاح جامعه شناسی تاریخی آن – تبدیل به عنصر زنده ای در حافظه تاریخی و جمعی شیعیان نمود.

 به احتمال قوی استفاده  مکرر و بی حد و حصر دعاهای شیعی از سر واژه مهم و دقیق و عمیق"اشهد انک" {شهادت می دهم که تو ...} می تواند گواهی باشد برای تجدید بیعت با معصوم ع و بازتولید امامت شیعی . حال ببینیم این عناصرچگونه بیان می شوند.

(24 ) و سرنوشت جاماندگان و معاندان حسین ع

و پایان روایت ها همیشه بیان سرشت و سرنوشت کاراکترهای منفی است – دراین زیارت و متون مشابه آن همیشه و همواره سخن پایانی با جریانات فکری و عقیدتی – و نه اشخاص به عنوان شخص – است که معاند امامت شیعی و خصم معصوم ع هستند. در عاشورا نیز این جریانات سبب ساز هستند که مورد سرزنش قرار می گیرند.از این لحاظ است که تبری – بیزاری جستن از جریانات فکری عقیدتی که معاند امامت معصوم ع اند  – کارساز است و دعای شیعی نیز به کرات بر آن اصرار می ورزد. در این زیارت نیز چند نشانه از این تبری دیده می شود.ضمن آن که به اصطلاح  جامعه شناسی آن ، میدان چند جانبه علل { علل و اسباب و لوازم وقوع عاشورا و شهادت حسین ع } نیز نشان داده می شود، مانند مخالفت ، عدم حمایت ، انکار ، بی توجهی و مانند آن .  

***

3) زیارت مخصوصه اول امام حسین ع {منقول از امام صادق ع} ؛و4 )زیارت مخصوصه پنجم امام حسین ع {منقول ازامام کاظم ع}.

[ ادامه دارد ].