تقویم دینی غم ناکی وشاد کامی: الاهیات سوگ (دنیا) وسرور(آخرت )[1]
سید محمود نجاتی حسینی[2]
خلاصه بحث
هم بخشی اززیست جهان ما وهم بخشی از سیستم جامعه ای که درآن می زیم ، با تقویمی "منطقه بندی" شده است که ازبیخ وبن دینی-عقیدتی- فقهی است.دراین تقویم بندی(که درجامعه شناسی گاه با عنوان "منطقه بندی" کردن زمانی ومکانی نیزازآن نام می برند)[3] سویه های"مکان– زمان– کردار" با نوعی جهت گیری مذهبی عقیدتی همراه است،به طوری که درآن توگویی همه چیز و همه کس بایدرنگ و بویی مذهبی به خود بگیرند.
مثال ممثل وبارزآن که موضوع کلیدی این جستارنیزهست"غمناکی" و "شادکامی" است .این نوع رفتار اجتماعی فرهنگی مهم وموثر ،دست کم دراجتماع دینی ما،علی الظاهرودرنگاهی ساده و سطحی صرفا به احکام فقهی و شرعی ،که لازم الاجرا ولازم الاتباع برای متدینان است،ارجاع داده می شود،مانند تقویم"کردارغم ناک"برای بزرگداشت عزاداری چهره های دینی مقدس(معصومین ) ونیز"کردار شادکام" برای پاسداشت ولادت آن چهره ها.باری به نظرما گرچه ممکن است چنین ارجاعی به فقه ازحیث تقویم بندی مذهبی کردارهای متدینان تا اندازه ای درست باشد؛اما این اصل روایت نیست.
لذا آن چه دراین جستارمفروض قرارگرفته است این است که اگر به طورعمقی به تقویم بندی مذهبی نگاه شود آن گاه خواهیم دیدکه کردارهای فرهنگی دینی"غم ناکی وشادکامی"از"الاهیات"خاصی برخوردارند- یعنی در"متن مقدس" (و به تبع ادبیات تابع آن مشتمل بر:کلام،حدیث ،تفسیر،فقه وعرفان)ریشه دارند که درآن امرین"دنیوی و اخروی" ملاک ومعیارهر نوع تقویم مذهبی ( از جمله تقویم شادکامی وغم ناکی) قرارگرفته اند.
لذامنظور اصلی جستارحاضراین است که ازمنظرالاهیاتی است که دوسپهرمقوم هستی دینی عقیدتی وشرعی مذهبی ما یعنی "دنیا" و"آخرت" با شادکامی وغم ناکی گره می خورد .به عبارتی ما برآنیم تا نشان دهیم ،"تقویم کردارهای غم ناکی و شادکامی" که سیستم دینی دراحکام فقهی و تبلیغات دینی رواج داده است و نیز درفرهنگ و معارف دینی گنجانیده شده است ،از بیخ و بن از مایه های الاهیاتی برخوردارند :
که برطبق آن :1) امردنیوی با کردار شادکامی مرتبط است ؛ 2) و امراخروی نیز با کردارغم ناکی مرتبط است .وبه این قرار تقویم الاهیاتی است که :3) از هرچه شادکامی دنیوی است باید پرهیز نمود ؛4 ) ولی به استقبال هر چه که غم ناکی اخروی است باید رفت. و درنهایت این حکم الهیاتی که : 5 ) دنیا محل سوگ است و 6 ) آخرت محل سرور .
با توجه به این توضیحات هدف و رویه این نوشتار ارایه روایت الاهیاتی شش اصل بالا ،به استناد متن مقدس و ادبیات تابع آن (کلام ،تفسیر،حدیث،عرفان ،فقه اسلامی )است .
[1] ) "سوگ " و"سرور" به ترتیب برای "غم ناکی" sadness و"شادکامی " happinessبه کاررفته است .
[2] ) مدیربخش جامعه شناسی دین - موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران nejati.hosseini@gmail.com
[3] )منظور مشخص ساختن ومرتب نمودن و نیز منظم و منتظم کردن نوع فعالیت های اجتماعی فرهنگی روزمره ما بر حسب مکان وزمان خاص آن ها است؛به طوری که ما موظف می شویم هر فعالیت خاص را درهمان زمان وهمان مکان از پیش تعیین شده ای که به واسطه تمهیدات جامعه مان فراهم شده است،انجام دهیم(مثال پیش وپا افتاده اما مهم آن! رفتارفرهنگی تغذیه مانند وقت ومکان صبحانه ،ناهار،عصرانه و شام است )
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 