برای دانشجویانم

مقدمه  دبیر نشست : سید محمود نجاتی حسینی 

اخلاق یکی از دغدغه‌های همیشگی جوامع بوده است. نگرانی از افت و خیز اخلاق و میزان پایبندی به اصول اخلاقی و نتایج ناگوار آن، سبب شده است حجم عظیمی از گفتارها و مکتوبات متفاوت، درباره این مؤلفه بنیادین انسانی شکل بگیرد. عالمان اخلاق، فلاسفه، روانشناسان، جامعه‌شناسان و سایر اندیشمندان حوزه‌های دیگر، فراخور رویکرد مورد نظرشان، اخلاق را از رویکرد خاصی مطرح کرده‌اند. مطالعه‌ مقایسه‌ای میان این رویکردها و تفاوت در نگاه‌ها، نشان می‌دهد موضوع اخلاق، واجد جنبه‌های کثیری است که هر یک از آنان در جای خود مهم و اساسی است. برخی از آنان به مبادی اخلاق و بنیان‌های نظری و مفاهیم اخلاق پرداخته‌اند. برخی دیگر به پیامدها و آثار فردی و اجتماعی عدم رعایت موازین اخلاقی توجه کرده‌اند. هم چنین گروهی اخلاق را در سطح فردی آن و گروه دیگر، اخلاق را در سطح جمع و اجتماع مد نظر قرار داده‌اند. در این نشست نیز قصد داریم اخلاق اجتماعی را مورد بررسی قرار دهیم.برای این منظور شاید لازم باشد مفهوم اخلاق اجتماعی را از دید سنتی که بیشتر به دستورات اخلاقی به فرد می‌پردازد خارج سازیم و به بررسی وضعیت اخلاق در جامعه بپردازیم. 
در این نشست تمرکز اصلی بر روی چهار محور است. 
جامعه شناسی اخلاق 
جامعه آنارشیک و اخلاق اجتماعی 
توسعه انسانی و اخلاق اجتماعی 
ادبیات و اخلاق اجتماعی 
***

 

خلاصه بحث فلسفه اجتماعی اخلاق : نجاتی حسینی 
ابتدا دکتر سید محمود نجاتی حسینی دبیر نشست با اشاره به ضرورت بحث اخلاق اجتماعی و زیربنای نظری آن گفت:هر گونه بحث در مورد جامعه شناسی اخلاق به فلسفه اخلاق مرتبط است.

امر اخلاقی بر خلاف امر معرفتی که با صدق و کذب همراه است با خوب و بد وخیر و شر در ارتباط است.در فلسفه اخلاق می‌توان اخلاق را مجموعه اصول و هنجارهای ارزشی تعریف کرد که ما را وا می‌دارد به سمت امر خیر حرکت کنیم.

بنا به گفته ایشان فیلسوفان حوزه اخلاق دو نوع برخورد با موضوع اخلاق داشته اند.اول اینکه از حیث تحلیلی به بررسی مفاهیم اخلاقی پرداخته‌اند.مثلاً وقتی از امر خیر صحبت می‌کنیم چه منظوری داریم . دوم اینکه اخلاقیات چه نقشی در زندگی جمعی و فردی ما بازی می‌کنند.

فیلسوفان اخلاق معتقدند مهم‌ترین نقش اخلاق این است که ما را به سوی یک زندگی سعادتمند پیش می‌برد و هر جا اخلاق حاکم باشد نیاز به ابزارهای حقوقی و قانونی به عنوان ضمانت اجرا کم است.

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی افزود:

اگر بخواهیم همین بحث را با وضعیت موجود تطبیق دهیم متوجه می‌شویم به خاطر پایین بودن سطح ارزشهای اخلاقی در جامعه بیش از گذشته به قوانین و ضمانت اجرای آنها نیاز داریم.

وی در ادامه با اشاره به اینکه چون فلسفه اجتماعی یک فلسفه مضاعف است و از دل فلسفه بیرون آمده است منابع زیادی برای مطالعه در این حوزه وجود ندارد گفت:

اغلب اندیشمندانی که در این حوزه آثاری به جای گذاشته‌اند همچون هگل،کانت،منتسکیو،هابز و حتی فارابی و ابن‌سینا در حوزه فلسفه سیاسی کار کرده‌اند و آثار مجزایی در حوزه فلسفه اجتماعی ندارند.

وی در ادامه با اشاره به اینکه بیش از آنکه فلسفه اخلاق مورد نظر جامعه‌شناسان باشد اخلاق اجتماعی حائز اهمیت است افزود:

تفاوت عمده جامعه‌شناسی اخلاق و فلسفه اخلاق در این است که فلسفه با بایدها و نبایدها سروکار دارد اما جامعه‌شناس به دنبال نشان دادن امر واقعی اخلاق در جامعه و نشان دادن نسبت میان فرهنگ،جامعه و اخلاق است.

اندیشمندانی همچون دورکیم،مارکس،زیمل،وبر،نیچه وهابرماس در حوزه اخلاق مسائلی را مطرح کرده‌اند اگرچه نمی‌توان گفت آنها به تصریح در این مورد صحبت کرده‌اند، اما شاید بتوان دورکیم را مهمترین جامعه‌شناس اخلاقی دانست که اندیشه‌ها و افکارش زیربنای جامعه‌شناسی اخلاق قرار گرفته است.

از نظر دورکیم اخلاق هم در خدمت هویت فرد است و هم باعث تقویت نظم و انسجام اجتماعی می‌شود.

او به طرح این مسئله می‌پردازد که چگونه می‌توانیم از طریق درونی کردن، اخلاقیات اجتماعی را در جامعه تقویت کنیم. 

( سایر سخنرانان: دکتر مسعود کوثری عضو هیئت علمی دانشگاه تهران /دکتر سید علی مرتضویان عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور /دکتر امید علی‌احمدی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی )