شنبه ششم خرداد ۱۳۹۶ | 10:20 | سید محمود نجاتی حسینی[خراساني] -
نشست مشترک گروه دین و جامعه شناسی تاریخی – انجمن جامعه شناسی ایران
(تحول مفهوم ازادی دراندیشه های سیاسی و دینی )
15-12-1395 / ساعت 17-19 دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
عنوان سخنرانی تحول مفهوم ازادی دراندیشه دینی / سخنران: سید محمود نجاتی حسینی
***
بخش اول: مبادی و مبانی "عرفی " در بحث "ازادی"
- درلاتین(واژهliberty & freedom ) با بارمعنایی مثبت:آزادی وآزادگی و آزاد اندیشی / و بارمنفی:رهایی از قیدوبند اخلاقی به صورت لیبرال
- درعربی:حریت دربرابررقیت / وحریت:دربرابرعبودیت
|
معناهای بینافرهنگی " آزادی "
|
- درمقام پدیده- آزادی به مثابه:رکن دموکراسی وجامعه مدنی/ رکن حقوق بشرو شهروندی/لازمه فطرت خداداد بشری
- درمقام مفهوم- آزادی به مثابه:یکی ازمضامین موثراندیشه سیاسی اجتماعی مدرن درعلوم انسانی اجتماعی معاصر
|
اهمیت بحث از "آزادی"
|
- منظرفلسفی(جبرواختیار)/عرفانی اخلاقی(رهایی ازنفس اماره بالسوء)
- کلامی الاهیاتی(مسئولیت وانتخاب میان خیرو شروخدا وشیطان )
- علوم انسانی مدرن(کنشگری عاقل خودمختاربرای تعیین سرنوشت فردی واجتماعی وبرخورداری ازحق طبیعی و خدادادی)
- علوم اجتماعی مدرن (نبود موانع وبود امکانات برای زیستن طبق طرح های شخصی/ رهایی از دیگری)
- فلسفه – نظریه سیاسی مدرن(آزادی مثبت و منفی/ آزادی "از" موانع اجتماعی/آزادی فرهنگی "در" انتخاب / آزادی" برای" تعیین سرنوشت )
|
منظرهای متنوع در بحث از" آزادی"
|
بخش دوم: مبادی و مبانی "دینی " در بحث "آزادی"
- معنای معنوی : آزادی معنوی – رهایی از بندگی غیر خداوند
- معنای مدنی : ازادی مدنی – رهایی از جبرهای زندگی
|
دو معنای دینی از "آزادی "
|
- فلسفه اسلامی / کلام واندیشه سیاسی مسلمین / فقه سیاسی / الاهیات سیاسی اجتماعی
|
منظرهای دینی
در بحث از" آزادی"
|
- آزادی به معنای رهایی ازهمه بندها (سوره اعراف:ایه 157 – و یضع عنهم اصرهم والاغلال التی کانت علیهم { پیامبرامده تا بندهایتان رابردارد و از بار گران رهایی تان دهد } )
- آزادی به معنای رهایی از پرستش بتها واربابان دنیوی ( سوره ال عمران : ایه 64 – ان لا نعبد الا الله و لا تشرک بی شیئا و لا یتخذ بعضنا اربابا من دون الله )
- آزادی و رهایی تبلوریافته برای فکر ورزی وعقیده ورزی آگاهانه و مسئولانه جهت انتخاب میان خیروشر و خدا و شیطان(لااکراه فی الدین قد تبین الرشد من الغی / انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا/ وقل الحق من ربکم ،فمن شاء فلیومن ومن شاء فلیکفر/ فبشر عباد الذین یستمعون القول و فیتبعون الاحسنه / انا جعلنا ما علی الارض زینه لها و لنبلونم ایهم احسن عملا / و لاتقف ما لیس لک به علم ان السمع و البصر و الفواد کل اولئک کان عنه مسئولا )
|
منظر الاهیات قرآنی به " آزادی"
|
- آزادی به مثابه حق طبیعی فطری خداداد(و لا تکن عبد غیرک ،قد جعل الله حرا /نامه 31 )
- آزادی به مثابه امری معنوی و صفتی عبادی اخلاقی برای بندگان خداوند ( لا احرار صدق عند اللقاء / خطبه 98 و 168 )
- آزادی به عنوان امری مسئولیت اور (المسئول ،حر حتی یعد / حکمت 336 )
- آزادی به عنوان وظیفه امام مستقر حقیقی ( و اعتقکم من الربق الذل و حلق الضیم / خطبه 159 )
- آزادی به عنوان صفت ازادگان رها شده از بند دنیا ( الا،حر یدع هذه اللماظه لاهلها / حکمت 456 )
- آزادی به عنوان رهایی از هوای نفس (و رجل اتباع نفسه فاعتقلها / نامه 413 )
- ازادی به مثابه ازادگی و صبر بر بلایا (من صبر،صبر الاحرار / حکمت 133 )
- ازادی به عنوان رها شدگی از بند بندگی غیر خداوند ومقدمه نوعی عبادت آزاده وار (فان تقوی الله ،عتق من کل مسلکه و نجاه من کل هلکه / خطبه 230 )( اوصیکم عباد الله به تقوی الله ،فانها نجاه غدا و النجاه ابدا / خطبه 162 )
- ازادی به عنوان انفاق و رهانیدن دیگران از بند ها (و لیفک به الاسیر / خطبه 142 )
|
منظر الاهیات
نهچ البلاغه
به " آزادی"
|
بخش سوم: اندیشه سیاسی مسلمین و بحث "آزادی"
- دوره اندیشه ورزی سنتی کلاسیک (تا سده 19 میلادی ) ودوره مواجهه با مدرنیته غربی (سده 19 تا کنون)
|
دوره بند ی ها
|
- دوره گذارجهان اسلام و اجتماعات مسلمین از سنتی به مدرن
- مواجهه جهان اسلام با مدرنیته غربی و دورویه بورژوازی تمدن غرب : رویه استعمار ورویه علم و تکنولوژی
- توجه اندیشه ورزان مسلمان به : مسایل استعمار و استثمار ناشی از حاکمیت خارجی
- توجه اندیشه ورزان مسلمان به : استبداد واستحمار و استضعاف ناشی از حاکمیت داخلی
|
ملاحظات دوره مواجهه اندیشه سیاسی اسلامی با مدرنیته غربی
|
- دونوع استدلال: آزادی به مثابه رهایی از جهل معرفتی/ رهایی از جبرها ی جامعه
- آزادی مسلمین درنواندیشی دینی/ نوگرایی دینی / نوخواهی عقیدتی
- آزادی مسلمین برای علم گرایی
- آزادی برای نوسازی حقوقی سیاسی فرهنگی اجتماعات مسلمین
|
حوزه های مورد بحث اندیشه ورزان مسلمان دربحث از"آزادی"
( ازنوع "مدنی و جمعی")
|
- آزادی برای داشتن دین عقلانی،توسعه گرا،ضدخرافات(علامه اقبال لاهوری، سیدجمال الدین آسدابادی،سر سیداحمدخان،علی شریعتی)
|
آزادی و نو اندیشی دینی
|
- o آزادی برای رهایی ازاستعمار خارجی واستبداد داخلی(سید جمال ، کواکبی،محمدعبده)
|
آزادی و نوگرایی اجتماعی
|
- o آزادی برای مبارزه با بینش قضا وقدری جبرگرا و ضد اختیارومسئولیت / آزادی برای مبارزه با خرافات و جهل (علی عبدالرزاق و رشید رضا )
|
آزادی و نوخواهی فرهنگی عقیدتی
|
- o آزادی در تلاش برای قانون گرایی و ملت گرایی (رفاعه رافع طهطاوی )
|
آزادی و نوسازی حقوقی سیاسی
|
بخش چهارم : جنبشهای سیاسی جهان اسلام و بحث از "آزادی "
|
انواع جنبش های سیاسی در جهان اسلام و نسبت ان با " ازادی گرایی و آزادی خواهی "
|
- جنبش های با گرایش به دموکراسی اسلامی(آزادی گرایی مشروط و مقید)
- جنبش های با گرایش به حکومت اسلامی (آزادی گرایی محدود )
|
|
مسایل استراتژیک جنبش های سیاسی در جهان اسلام
|
- مبارزه با استعمار خارجی + استبداد داخلی + تلاش برای ایجاد حکومت اسلامی و ملی و مردمی
|
|
ملاحظات استراتژیک جنبش های سیاسی در جهان اسلام در بحث از" آزادی "
|
- تاکید بر آزادی مسلمین در انجام عبادات و فرایض
- o تاکید بر آزادی مسلمین در محدوده دین داری و انقیاد واطاعت فقهی
|
|
جنبش های سیاسی اصلی کلاسیک در جهان اسلام و رهبران فکری سیاسی ان ها
|
ü اخوان المسلمین مصر( حسن البناء،یوسف قرضاوی ، سید قطب )
ü مسلم لیگ وجماعت اسلامی پاکستان(علامه اقبال، محمدعلی جناح، ذوالفقار علی بوتو وضیاءالحق )
ü جبهه نجات اسلامی الجزایر(عباس مدنی و علی بلحاج )
ü حزب النهضه تونس ( راشد الغنوشی )
ü نهضت اسلامی سودان (حسن الترابی )
|
بخش پنجم : فقه سیاسی شیعی در انقلاب مشروطه (1907 میلادی ) و بحث از" آزادی "
|
دو گفتمان
فقهی سیاسی
از " آزادی"
|
- گفتمان کاملا سنتی فقهای شیعی:آزادی به معنای "حریت " در برابر رقیت یا بندگی و عبودیت غیر خدا
- بنده دیگری نبودن و رها از قید ارباب
- گفتمان نیمه مدرن فقهای شیعی: آزادی به مثابه"حق انتخاب واختیارو انجام" امور فردی جمعی وفق صلاح دیدها و مقتضیات حقوقی قانونی
- آزادی معطی خداوند است وفطری ذات بشروالزام آوربرای مسئولیت ها ی دنیوی و اخروی است
|
|
سرنمون های
دو گفتمان فقهی سیاسی از " آزادی"
|
- ((تنبیه المله و تنزیه الامه )) : نگاه "آزادی گرای " ایت ا.. نایینی - "مشروطه گرا "
- ((تذکره الغافل و ارشاد الجاهل)) : نگاه "آزادی گریز " ایت ا.. نوری - "مشروعه خواه "
|
|
نشان گرهای
دو گفتمان فقهی سیاسی از " آزادی"
|
- نگاه "آزادی گرا"
- آزادی و برابری عامل توسعه وپیشرفت و اعتلا هستند / بردگی موجب پسرفت است /
- § نگاه "آزادی گریز"
- برابری و حریت مخرب و مشروع اند / این ها ابداعات کفر و کافران حربی اند/ ازادی و برابری منافی تدین و تشرع است / ازادی فکر و قلم و زبان و بیان مروج کفر است / این ها مساله غربی ها است و نه مسلمین
|
|
نسبت دو نوع حکومت فقهی سیاسی عصر مشروطه با" آزادی"
|
- "تملیکیه " : صاحب سطنت نامشروع – نگاه آزادی گریز(مشروعه خواهی - نوری )
- "ولایتیه" : مصلحتی عمومی مشروع - نگاه آزادی گرا(مشروطه گرایی - نایینی )
|
بخش ششم:نوگرایی دینی - فقهی و نو اندیشی دینی - اجتماعی درایران معاصر و بحث از" آزادی "
|
آیت ا.. روح ا..خمینی
(رهبر انقلاب اسلامی 57 وبنیان گذار جمهوری اسلامی ایران)
وتعبیر از"ازادی"
|
- ازادی امری تکوینی و فطری است
- ازادی مانع استبداد است
- اساس ازادی در اسلام همراهی ازادی با دیانت است
- خودکفایی شرط ازادی است
- بی عدالتی نقض ازادی است
- هدف ازادی رشد و تعالی انسان و خدمت به خلق و خالق است
- تامین ازادی مستلزم عمل به قانون و تفکیک قوا و حفظ استقلال قوا است
|
|
مرتضی مطهری و معنای "آزادی"
|
- آزادی ممدوح : آزادی فکری واستعداد انسان برای حل مسایل بشری به صورت آگاهانه
- آزادی مذموم: آزادی عقیده و گرایش به سمت هر چه هست
|
|
علی شریعتی و معناهای "آزادی"
|
- o آزادی= تخطی از جبر حاکم و قانون عام علیت
- o آزادی= امکان سرپیچی از تعین تاریخی اجتماعی روانی جغرافیایی
- o آزادی= رهایی از 4 زندان تاریخ و وطبیعت و وراثت و خود
|
|
نمونه اصول قانون اساسی
جمهوری اسلامی ایران
1357 هجری شمسی / 1979 میلادی
مرتبط با بحث "آزادی"
|
- اصل 2 : نظام مبتنی بر کرامت و ارزش های والای انسانی و "آزادی "توام با مسئولیت در برابرخدا
- اصل 9 :ضرورت پاسداشت "آزادی "
- اصول 19 تا 40 ( فصل سوم – حقوق ملت )
- اصول 12 تا 18 (حقوق و ازادی ها )
|
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 