[ برنامه پژوهشي جامعه شناسي فلسفي دين]
سيد محمود نجاتي حسيني (خراساني )
مديرگروه دين - انجمن انسان شناسي ايران
مقاله ارائه شده به وبينار بين المللي فلسفه دين / خرداد 1400
https://www.skyroom.online/ch/mmfallah/cpr2021fa
A1010212
برنامۀ پژوهشیِ جامعهشناسیِ فلسفیِ دین: به سمت همگرایی فلسفۀ دین و جامعهشناسی دین
سیدمحمود نجاتیحسینی
nejati.hosseini@gmail.com
09122045262
استادیار جامعه شناسي / مدير گروه دين - انجمن انسان شناسي ايران
A1010212
برنامۀ پژوهشیِ جامعهشناسیِ فلسفیِ دین: به سمت همگرایی فلسفۀ دین و جامعهشناسی دین
سیدمحمود نجاتیحسینی
nejati.hosseini@gmail.com
09122045262
استادیار جامعه شناسي / مدير گروه دين - انجمن انسان شناسي ايران
مطالعات پیشرفتۀ دین نشان داده است که فهم و شناخت وجوه متعدد دین به یک برنامۀ پژوهشی بینادانشی نیازمنداست. از این منظر، محتوای «عقلانی-شناختی دین» (باورهای دینی پایه) مستلزم کاوشی فلسفی است ازجنس الاهیات فلسفی و «فلسفۀ دین». نیز فرم «فرهنگی-آیینی دین» (رفتارها، مناسک و شعائردینی) هم مستلزم جستاری است از جنس انسانشناسی و «جامعهشناسی دین». به این معنا میتوان انتظارداشت که شناخت و فهم گشتالت دین در هر سه وجه آن فراهم میشود: (الف) دین بهمثابۀ یک برنامۀ معنوی اخلاقی جهانشمول؛ (ب) امردینی: دین همچون یک الگوی شناختی-عقیدتی فرهنگی خاصگرای جهتدهنده به ذهن و روح؛ و (پ) دینگرایی: دین در فرمت اجتماعی رفتارها و مناسک و شعائر معنوی اخلاقی شک دهنده به زندگی روزمرۀ دینورزان. لذا با توجه این واقعیت که وجوه گفتهشدۀ دین، «امر دینی» را بهعنوان یک «پدیدۀ اجتماعی تام» شکل میدهند، به تبع آن لازم میآید که شناخت و فهم دین نیز بهصورت یک شناخت تام صورت گیرد تا بهتر، دقیقتر و جامعتر بتوان به فهم پدیدارشناختی امردینی در کلیت واقعی و حقیقی آن نائل آمد. از این حیث مسئلۀ این مقاله این است که چرا و چگونه میتوان در ذیل مطالعات دینی پیشرفتۀ مدرن کنونی یک برنامۀ پژوهشی (مؤلف از منظرهای چنددانشی) برای شناخت و فهم کلیت امر دینی تام فراهم آورد. ایدۀ مقالۀ حاضر در بارۀ این است که جامعهشناسِی فلسفِی دین، که پیوندی تلفیقی و همگرا از پروبلماتیکهای فلسفۀ دین، الهیات فلسفی، انسانشناسی دین و نهایتاً جامعهشناسی دین است، میتواند یک برنامۀ پژوهشی جامع برای فهم وشناخت پدیدارشناختی امردینی تام (به معنای موصوف) فراهم آورد. با این وصف به یک پرسش هدایتکننده برای مطالعۀ این ایده و مسئله نیاز هست: چه بخش از «برنامۀ پژوهشی الهیات فلسفی و فلسفۀ دین» بهصورت همارز آن با «برنامۀ پژوهشی انسانشناسی دین و جامعهشناسی دین» از قابلیت همگرایی در قالب «برنامۀ پژوهشی جامعهشناسی فلسفی دین» برخوردار است؟ پاسخ به این پرسش با استفاده از روش مطالعات متنی (تحلیل متون تخصصی مرتبط) صورت میگیرد.
واژگان کلیدی: فلسفۀ دین، جامعهشناسی دین، جامعهشناسیِ فلسفیِ دین
مسئلۀ اصلی: چرا و چگونه میتوان در ذیل مطالعات دینی پیشرفتۀ مدرن کنونی یک برنامۀ پژوهشی (مؤلف از منظرهای چند دانشی) برای شناخت و فهم کلیت امر دینی تام فراهم آورد.
نوآوری مقاله: طرح برنامۀ پژوهشی جامعهشناسیِ فلسفیِ دین
ضرورت: لزوم شناخت و فهم برنامۀ پژوهشی برای پدیدارشناختی امر دینی تام و وجوهشناختی عقلانی فرهنگی دین
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 