[الزامات حقوق بشر و اخلاق شهروندی در معارف نبوی :
مطالعه موردی"نهج الفصاحه"( متن منسوب به پیامبر اسلام)]
مقاله ارائه شده به همایش دانشگاه علامه طباطبایی (آبان1401)
الزامات حقوق بشر و اخلاق شهروندی در معارف نبوی :
مطالعه موردی"نهج الفصاحه" ( متن منسوب به پیامبر اسلام) a
سید محمود نجاتی حسینی(خراسانی)b
***
خلاصه بحث
وجه مهمی از آن چه "نظامات حقوق بشر و شهروندی" مدرن نامیده می شوند در متون و معارف دینی اسلامی شیعی نیزقابل بازیابی وبازخوانی است؛ازجمله درمتون معارف دینی که مشتمل است بر"معارف نبوی"[گفتارهای منسوب به پیامبر اسلام – از جمله مجموعه حدیثی "نهج الفصاحه"] و"معارف علوی[ گفتارهای منسوب به امامت شیعی – از جمله "نهج البلاغه"منسوب به امام علی و"رساله الحقوق"منسوب به امام سجاد].
دراین نوع متون دینی که وفق منطق الاهیات اسلامی برگرفته از سرمتن مقدس ادیان ابراهیمی،قرآن ،است می توان جهت گیری های انسان شناختی از نوع اخلاقی معنوی و نیز توصیه های انسان دوستی و نوع دوستی به همراه الزام و تکلیف به لزوم حداکثری رعایت"حق الناس"[نقطه ارشمیدسی رعایت حقوق بشر و اخلاق شهروندی دراسلام]را شاهد بود.
براین مبنا ها کلیت متون معارف نبوی-علوی گفته شده به سمت نوعی"حقوق بشرگرایی" و "اخلاق شهروندی گرایی " باملاحظات دینی و اسلامی عزیمت می کنند؛ که لازم است با استفاده از متدها ی مدرن علم اجتماعی از جمله "تحلیل متن" و "هرمنوئتیک دینی الاهیاتی" متون مقدس و دینی بازیابی و بازخوانی شوند.
در مقاله حاضر ،که از چنین منطق نظری وروشی پیروی می کند، به این مساله – پرسش محوری خواهیم پرداخت که «چرا حقوق بشر و شهروندی ازحیث دینی و اسلامی "اخلاقا" نیز الزام آور شده اند ، به عنوان یک "وظیفه اخلاقی" ، و چگونه "قانونا" باید این الزامات درزیست فردی و جمعی مسلمانان و درتعامل با دیگران نیز ،به عنوان یک "تکلیف حقوقی "، رعایت شوند؟».
از این حیث در این مقاله فضای مفهومی بحث و تحلیل متن و هرمنوتیک دینی مرتبط با متن "نهج الفصاحه" مشتمل است برچند مفهوم کلیدی که باید تفسیر و تحلیل شوند:«حقوق بشر و شهروندی ازحیث دینی و اسلامی؛ الزام اخلاقی و وظیفه اخلاقی دینی ؛ الزام قانونی و تکلیف حقوقی دینی» ـ
از آن جا که وفق منطق پژوهش اجتماعی برای مقدمات این نوع بحث مبنای نظری [تئوریکی]نیز لازم است، لذا دراین مقاله حسب نیاز و مورد و ربط تئوریک به مباحث کلیدی مندرج در "فلسفه های حقوق و اخلاق" مدرن ،"جامعه شناسی های حقوق و اخلاق"ونیز برخی متون سنتی در"حقوق و اخلاق اسلامی"ارجاع خواهیم داد.
به این منظور و با توجه به این که از لحاظ رعایت اقتصاد معرفتی پژوهش دراین مقاله فشرده ، ناگزیر از نمونه گیری از متون دینی و اسلامی هستیم.لذا صرفا به سراغ متن "نهج الفصاحه"[ نهج الفصاحه – پرتوی از پیام پیامبر ص (1384 ) ترجمه و نگارش علی کرمی فریدنی ، قم ، نشرحلم]خواهیم رفت که متن مدونی از معارف نبوی است و از گفتارهای پیامبر اسلام فراهم آمده است .
کلید واژه
حقوق بشر و شهروندی دینی؛ وظیفه اخلاقی دینی؛ تکلیف حقوقی دینی؛ معارف نبوی ؛ نهج الفصاحه ؛فلسفه های حقوق و اخلاق؛ جامعه شناسی های حقوق و اخلاق؛ حقوق و اخلاق اسلامی.
***
a این مقاله برای ارائه به همایش زیر تدوین شده است :
["همایش بین المللی معارف نبوی و چالش های جهان امروز " / تهران،دانشگاه علامه طباطبایی ، دانشکده الاهیات و معارف اسلامی ، 8 و 9 آبان 1401 – 31 اکتبر 2022 ]
b دین پژوه / مدیرگروه دین انجمن انسان شناسی ایران .
http://www.for-mystudents.blogfa.com
2045262 cell phone : 0912-
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 