[علوم اجتماعی ادیان و آینده مطالعات دین:برخی ملاحظات روشی و نظری]
مقاله همایش ملی 29بهمن 1402
[ «نخستین همایش ملی روشهای پژوهش علوم انسانی واجتماعی :
رویکردهای نو پدید و چالشهای پیش رو»/ پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی /تهران- 29 بهمن 1402 ]
*کد تایید مقاله برای چاپ در کتاب مجموعه مقالات همایش 2951663557482
https://ihcs.ac.ir/rmcinference/fa
روشهای پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی: رویکردهای نوپدید و چالش های پیش رو
https://www.ihcs.ac.ir/fa/page/3631
علوم اجتماعی ادیان و آینده مطالعات دین:برخی ملاحظات روشی و نظریa
سیدمحمود نجاتی حسینی(خراسانی)b
****
چکیده
مطالعات علم ودین،هم چنان مهم ترین جریان اندیشگی در جهان مدرنیته اند.با پیوستن علوم اجتماعی به این جریان،روال و رونداندیشگی در علم و به ویژه دین،ویژگی اجتماعی فرهنگی مطالعات دین تقویت شده است.لذا اکنون در پرتوی علوم اجتماعی ادیان ،ما شناخت بهتر،دقیق ترومناسبتری از ماهیت تکوین تاریخی دین،مکانیزم اجتماعی دین ورزی،فرایندهای توسعه فرهنگی دین گرایی و سکولارگرایی و نهاتیا منحنی سینوسی امراجتماعی دینی/امردینی اجتماعی دربافتارتاریخ و جامعه وفرهنگ مدرن داریم.
دراین راستا و با وجود حجم قابل توجهی ازادبیات تخصصی در"علوم اجتماعی ادیان"[:تاریخ ادیان،باستان شناسی دین،جغرافیای تاریخی فرهنگی ادیان،انسان شناسی و قوم شناسی دین،روان شناسی اجتماعی دین، سیاست دین،حقوق دینی،مطالعات فرهنگی دین روزمره و جامعه شناسی دین]اما همچنان دو مساله مهم که از جنس "شناخت شناسی" و "علم شناسی فلسفی" اند؛شایسته توجه و محل بحث است:
(1)مساله اول:چیستی و چگونگی تعامل تئوریک–متدیک درموضع درون گفتمانی علوم اجتماعی ادیان،میان دانشهای تشکیل دهنده این علوم،به شرح موصوف و ملاحظات ومقتضیات و چالشهای آن است.
(2)مساله دوم اما:چیستی وچگونگی تعامل تئوریک–متدیک ازموضع برون گفتمانی علوم اجتماعی ادیان،میان این علوم با فلسفه-الاهیات-علم[:الاهیات فلسفی اجتماعی،الاهیات فلسفی سیاسی،الاهیات فلسفی فرهنگی، الاهیات چند فرهنگی و بینا فرهنگی،فلسفه اجتماعی دین،فلسفه سیاسی دین،زیست شناسی اجتماعی فرهنگی دین]و ملاحظات،مقتضیات و چالشهای آن است .
در حقیقت جنس و محتوای این دو مساله و ماهیت مباحث تخصصی که لازم است انجام شود؛درمحدوده «علوم اجتماعی ادیان،آینده مطالعات دین و ملاحظات روشی و نظری مترتب بر آن»است.به این دلیل مهم از لحاظ جامعه شناختی که:در مدرنیته و درجریان رسانه ای شدن و جهانی شدن و نیز شکل گیری جریانهای بینا دانشی و چندرشته ای شدن ونیز پیچیدگی بازتاب متن های دینی در بافتارهای اجتماعی فرهنگی و شکلگیری فرهنگ های دینی و شبه دینی و ضد دینی و نودینی[از بنیاد گرایی های رایکال افراطی(چون طالبانیزم والقاعده وداعشیزم وسلفی گری و وهابیت در جهان اسلام اهل سنت/تا اصول گرایی فقهی حکومتی سیاسی شده درجهان اسلام شیعی)تا سکولارگرایی و لاییسیته گرایی(دین هراسی و دین گریزی و دین پرهیزی در جامعه و دین زدایی از فرهنگ و جامعه)و نیز جنبشهای دینی اجتماعی جدید و نومعنویت گراییها]؛جهان دین ورزی بسی دگرگون شده و گویی دائم در حال تغییر است.و لذا این بازتابندگی های موصوف، نیازمند بازخوانی علمی و بازاندیشی علمی در مطالعات دین توسط یک علوم اجتماعی ادیان به صورت نوشده و متحول شده و روزآمدشده و پویای آن است .
ازاین لحاظ پرسش مفصل مقاله این است که:«یک علوم اجتماعی ادیان نوشده و متحول شده و روزآمد شده و پویای برخودار از توان معرفتی فکری و فرهنگی اجتماعی دارای چه مواضع روشی و نظری باید باشند؟. تعاملات درون گفتمانی وبرون گفتمانی دراین علوم در متن "مطالعات دین" و"علم دین"چگونه باید صورت گیرد؟».
ایده مقاله برای فراهم نمودن یک چهارچوب تحلیلی مناسب مرتبط جهت پاسخ دادن به این پرسش این است که:«ما به یک برنامه پژوهشی تلفیقی چنددانشی و چندروشی و چند نظریه ای و چند موضعی و دو گفتمانی برای علوم اجتماعی ادیان نیاز داریم».پیگیری این ایده نیز با استفاده از روش"مطالعه متنی"انجام میشود.
کلیدواژه
علوم اجتماعی ادیان/علم دین / مطالعات دین / فرهنگ مدرنیته / جهانی شدن/رسانه ای شدن .
a این مقاله برای ارائه به همایش زیر تدوین شده است :
[ «نخستین همایش ملی روشهای پژوهش علوم انسانی واجتماعی :رویکردهای نو پدید و چالشهای پیش رو»/ پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی /تهران- 29 بهمن 1402 ] https://ihcs.ac.ir/rmcinference/fa
b پژوهشگر مطالعات علم ودین
https://for-mystudents.blogfa.com
0912-2045262
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 