[ زمینه تاریخی و زمانه اجتماعی عاشورا : نگاهی از منظر جامعه شناسی  تاریخی دین ] 

سید محمود نجاتی  حسینی (خراسانی ) 

مهر ماه 1399 

 اشاره 

نوشتار حاضر متن کامل مصاحبه با خبرگزاری بین المللی قرآن کریم (ایکنا- خانم افتخاری/ 15 مهر99) با مضمون و مساله  «زمینه تاریخی و زمانه اجتماعی عاشورا : نگاهی از منظر جامعه شناسی  تاریخی دین» است ؛ که امروز تنها خلاصه  و فشرده شده  آن در قالب یک  گزارش خبری  ازسوی ایکنا ( 26 مهر99/کدخبر: ۳۹۲۹۶۲۵ )وبا عنوان" بایسته های رسانه ای برای همراه کردن شوربا شعوردینی"دردو لینک زیر (لینک ایکنا / لینک وبلاگ )  منتشرشد.                                                                   https://iqna.ir/fa/news/3929625/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%B9%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C 

http://for-mystudents.blogfa.com/post/477

***

متن مصاحبه با ایکنا

 در باره جامعه شناسی تاریخی عاشورا

سید محمود  نجاتی حسینی (خراسانی )

 دین پژوه / مدیر گروه دین انجمن انسان شناسی ایران 

***

5. سوال 1 : بستر اجتماعی  جهان عرب در عصر امام حسین  

از منظر جامعه شناسی  تاریخی در شکل گیری پدیده های اجتماعی سیاسی دوران ساز و استراتژیک از جمله پدیده عاشورا و نهضت احیاگری دینی حسین بن علی  در سده اول تاریخ اسلام دو دترمینانت یا عامل تعیین کننده مهم هستند : زمانه تاریخی و زمینه اجتماعی.ازین حیث اگر بخواهیم آگاهی مستند و ابژکیتو و واقع گرایانه ای از نهضت حسین بن علی  داشته باشیم لازمه آن شناخت  نسبت این نهضت دینی با زمانه و زمینه گفته شده است.

[ رسانه ای شدن آیینی عاشورا : برخی ملاحظات جامعه شناختی ]

سید محمود نجاتی حسینی ( خراسانی ) 

مصاحبه منتشره با ایکنا  / 26 مهر 1399  

https://iqna.ir/fa/news/3929625/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%B4%D8%B9%D9%88%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C

کد خبر: ۳۹۲۹۶۲۵

تاریخ انتشار: ۲۶ مهر ۱۳۹۹ - ۰۱:۱۵

اجتماعی » جامعه

سیدمحمود نجاتی‌حسینی تشریح کرد؛

بایسته‌های رسانه‌ای برای همراه کردن شور با شعور دینی

مدیر گروه دین انجمن انسان‌شناسی ایران با تأکید بر اینکه از حیث انسان‌شناسی دینی، بیان حماسه، اسطوره و تراژدی که شور و شعور مخاطب را نشانه می‌رود، نیازمند اتخاذ مکانیزم‌های ارتباطاتی و رسانه‌ای مدرن است، بیان کرد: جنس مکانیزم رسانه‌ای مدرن باید آگاهی‌بخش و سازنده باشد تا بتواند ضمن بازتاب رسانه‌ای، حماسه عاشورا را با تمام ظرایف و جزئیات آن به صورت مخاطب‌پسند و مستند بیان کند.

سیدمحمود نجاتی‌حسینی، مدیر گروه دین انجمن انسان‌شناسی ایران،

در گفت‌وگو با ایکنا

در خصوص لزوم همراهی شور و شعور حسینی، اظهار کرد:

ایجاد شعور حسینی در کنار شور حسینی نیازمند آن است که به نهضت عاشورا و حرکت امام حسین(ع) نگاهی جامعه‌شناسانه و دقیق داشته باشیم، اما متأسفانه اطلاعات جامعه‌شناسی و تاریخی ما در زمینه عاشورا بسیار کم است و آنچه طی سده‌های پس از وقوع نهضت عاشورا در دسترس شیعیان و پژوهشگران عاشورایی حسینی قرار گرفته صرفاً از جنس مستندات نقلی و روایی همراه با شور عاطفی و هیجانی در قالب رسانه سنتی عامه‌گرای مردمی مانند روضه‌خوانی، تعزیه، نوحه‌خوانی و سینه‌زنی بوده است که به طور عمده بیانگر احساسات و هیجانات در خصوص نحوه شهادت امام حسین(ع)، یاران محدود ایشان و اسارت اهل‌بیت(ع) از سوی نیروهای یزیدی است.

وی با بیان اینکه بررسی اجتماعی و تاریخی قیام عاشورا از خلال چنین قالب‌هایی سخت و پیچیده است، تأکید کرد:

بررسی تاریخی و اجتماعی مستلزم ارائه مستندات تاریخی ـ اجتماعی و داده‌های متقن است؛ با وجود این به مدد معدودی از تاریخ‌نگاری‌هایی که راویان اجتماع شیعی گردآوری کرده‌اند، می‌توان به داده‌هایی دست یافت که نشان می‌دهد عاشورای حسینی در چه اوضاع و احوال تاریخی و اجتماعی شکل گرفته است و اقشار متفاوت جامعه در چه نسبتی با عاشورای حسینی قرار داشته‌اند.

[ اربعین : به مثابه  سیاست خاطره  دینی و سیاست خاطره معنوی اخلاقی ]

سید محمو د نجاتی حسینی (خراسانی ) 

مصاحبه با روزنامه رسالت  - گروه فرهنگی  - 14 مهر 99 

شناسه خبر : 30822

  ارسال

  پرینتخانه » فرهنگی, مطالب روزنامهتاریخ انتشار : ۱۴ مهر ۱۳۹۹ - ۸:۰۱ | 165 بازدید |

 بازخوانی درس‌های قیام عاشورا در آستانه اربعین حسینی(2)

نگذاریم زیست کرونایی فرهنگ اربعین را از ما بگیرد

راهپیمایی اربعین دیگر بخشی از فرهنگ ما شده و در کنار شعائر مرسوم محرم، رمضان ، صفر و سایر مناسبات و مراسم‌هایی آیینی ما، بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگمان است و برای انجام شدنش لحظه‌شماری می‌کنیم.

حسن شجاعی- دبیرگروه فرهنگی

راهپیمایی اربعین دیگر بخشی از فرهنگ ما شده و در کنار شعائر مرسوم محرم، رمضان ، صفر و سایر مناسبات و مراسم‌هایی آیینی ما، بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگمان است و برای انجام شدنش لحظه‌شماری می‌کنیم.
این رویداد بی‌مانند که میلیون‌ها نفر از مردم حق‌طلب جهان را زیر علم و بیرق اباعبدالله الحسین علیه‌السلام و با ندای آزادیخواهی دورهم جمع می‌کند، شاید بزرگ‌ترین نماد همبستگی و اتحاد مسلمینبه‌ویژه شیعیان است تا همه‌ساله با ارسال پیام فرهنگی و سیاسی این قیام ماندگار جهان را با عدالت‌خواهی و ظلم‌ستیزی بیش از گذشته آشتی دهد.
باوجودی که راهپیمایی اربعین تمامی قواعد اجتماعی و فرهنگی جهان معاصر را به چالش کشیده اما هنوز زوایای زیادی از این اجتماع بزرگ آیینی شناخته‌نشده که نیاز است از سوی اندیشمندان مسلمان به آن پرداخته شود.
شاید نکته‌ای که باید از سوی علاقه‌مندان به حضرت سیدالشهدا بیش از همه موردتوجه قرار بگیرد این نکته باشد که در ایام اربعین تمام اعمال، رفتارها و گفتارهای او تحت تأثیر این عمل مهم قرار می‌گیرد و همه‌کارهای انسان بر محور اباعبدالله علیه‌السلام تنظیم می‌شود تا زیارت اربعین به‌درستی شکل بگیرد. در حقیقت طی این مدت تمام انگیزه‌های انسان حسینی می‌شود و خوب است که این انگیزه را بعد از زیارت هم حفظ کنیم.
اما امسال اربعین تجربه تازه‌ای رابه خود می بیند و آن‌هم حضور کرونا و شیوع آن در جهان است تا شاید در ظاهر راهپیمایی بزرگ شیعیان را تحت تأثیر خود قرار دهد اما در عمل نمی‌تواند دستاوردهای این حرکت عظیم را کاهش دهد. این مراسم نوعی زیارت اجتماعی هم تلقی می‌شود، و به دلیل حضور جمع کثیری از عاشقان حسینی اثرات اجتماعی بسیاری بر جوامع مسلمان از خود بر جای می‌گذارد. به‌این‌ترتیب باید یکی از مهم‌ترین اثرگذاری‌های اجتماعی مراسم باشکوه زیارت اربعین حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام را در بعد تربیتی آن دانست چراکه آثار فراوان و عمیقی بر روح انسان دارد. 

برای آشنایی با وجوه مختلف زیارت اربعین و اثرات فرهنگی و اجتماعی آن با

دکتر سید محمود نجاتی حسینی،

دین‌پژوه و مدیر گروه دین انجمن انسان‌شناسی ایران

گفت‌وگو کردیم تا از منظر ایشان در این خصوص بیشتر جویا شویم.

[از منبر واقعی تا ممبر مجازی : وضع  رسانه دینی در جهان سنتی و مدرن ]

سید محمود نجاتی حسینی ( خراسانی ) 

مصاحبه با ایکنا(خبرگزاری بین المللی قرآن کریم )  مهرماه 1399

https://iqna.ir/fa/news/3920657

کد خبر: ۳۹۲۰۶۵۷

تاریخ انتشار: ۱۵ مهر ۱۳۹۹ - ۰۹:۰۲

معارف » اندیشه

سید‌محمود نجاتی حسینی در گفت‌وگو با ایکنا:

روضه‌های خانگی؛ رسانه‌ای سنتی برای اجتماع دینی/ گذر از منبر به ممبرهای مجازی

به عنوان یک دین‌پژوه، روضه‌های خانگی را به مثابه یک رسانه سنتی برای اجتماع دینی می‌بینم، اما به موازات تحولاتی که در جامعه مانند اینترنتی شدن و رسانه‌ای شدن افتاده است، طبیعتاً رسانه‌های سنتی مانند رسانه دینی هم متحول شده‌اند. بنابراین روضه و منبر که یک رسانه سنتی بوده‌اند، تغییر شکل داده‌اند و به روضه‌های اینترنتی و... تبدیل شده‌اند؛ لذا امروز نباید از منبر صحبت کرد بلکه باید از ممبر سخن گفت.

به گزارش ایکنا، با ظهور ویروس خرد و کوچک، ولی عالم‌گیر کرونا، پرسش‌های متعددی درباره نسبت دین و جامعه در جهان کرونازده مطرح شده است؛ پدیده‌ای مانند کرونا چه تأثیری بر جوامع بشری به‌ویژه دینداری در این جوامع خواهد گذاشت؟ کرونا و مناسک اجتماعی یکی از کلیدواژه‌های پرتکراری است که این روزها در مجامع علمی کشور بدان پرداخته می‌شود؛ به ویژه در زمینه تقابلی که این ویروس با محافل مذهبی پیدا کرده و بسیاری از این جلسات را به تعطیلی کشانده است.

در شرایطی که کرونا موجب محدود شدن بسیاری از مراسم و مناسک شده است، برخی بر این باورند که برخی اشکال قالب‌های سنتی دین‌ورزی و عزاداری رونق بیشتری خواهند گرفت؛ برای مثال یکی از راه‌های مناسب برای اجرای مناسک عزاداری محرم که سابقه فرهنگی هم دارد، پرداختن به روضه‌های خانگی است. در همین راستا با 

سیدمحمود نجاتی حسینی، دین‌پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی و مدیرگروه دین انجمن انسان‌شناسی ایران،

گفت‌وگو کردیم.

وی معتقد است که روضه اساساً به عنوان یک رسانه در جامعه سنتی انجام رسالت می‌کرد، اما امروزه شاید در خانه انجام شود، اما انتشار آن به صورت اینترنتی و در فضای مجازی انجام می‌شود. در ادامه مشروح گفت‌وگو با وی را می‌خوانید.

ایکنا ـ سه واژه محرم، روضه، امام حسین چه احساسی را در شما ایجاد می‌کنند؟

[نسبت اجتماعی  حق- وظیفه  در گفتمان دینی (مطالعه موردی نهج البلاغه و نهج الفصاحه )] مقاله منتشره 1391

سید محمود نجاتی حسینی (خراسانی )   

(فصلنامه اسلام و علوم اجتماعی  /شماره 7 / صص 43-80 )

http://hadith.net/post/59168

*پی نوشت  مهر ماه  1399 

[ نظام های حقوقی  دینی  در ادیان ابراهیمی خصوصا در دین  اسلام  و مذهب تشیع  چنان چه با قرائت و خوانش  غیر سیاسی  و  غیر حکومتی و صرفا  با خوانش و قرائتی حقوقی اجتماعی و  فرهنگی مورد تامل قرار گیرند می توان گفت این نظام های حقوقی دینی  هم به سمت نظامات حقوق بشر و شهروندی  لیبرال دموکراسی هم گرایی دارند و هم به سمت نظام حقوق طبیعی مدرن .به این معنا نظام حقوقی دینی  اسلام  واجد معادله حق - وظیفه  شهروندی  دینی است . مقاله حاضر تاملی هرمنوتیکی  از نوع انکشاف هرمنوتیکی دینی در این نظام حقوقی دینی اسلامی با ارجاع به دو متن مهم از معارف شیعی ( نهج الفصاحه  منسوب به  پیامبر اسلام  ص و نهج البلاغه منسوب به امام علی ع ) است .مقاله متکی به تحلیل مقایسه ای ارای فلسفه های حقوقی مهم و مطرح غربی نیز هست . در زمینه  تاریخی و زمانه اجتماعی مدرن و پست مدرن  کنونی در 2020 میلادی که  در جهان اسلام   و به نام اسلام  و با ادعای عمل به احکام حقوقی اسلامی  به نظامات حقوق بشر و شهروندی  دینی اسلامی جفا روا می دارند و  لذا به تبع  این  سیاست حقوقی ضد اسلامی دائم بر اسلام هراسی  و بر دین بیزاری می افزایند؛  این مقاله به سهم خود  می تواند حق مطلب را در باره مدرن بودن  نظام حقوقی دینی  اسلامی  و هم گرایی و مصالحه آن را با نظام حقوق بشر و شهروندی جهانی ادا نماید  و نشان دهد نظام حقوقی دینی اسلامی  و شیعی مغایر و متضاد با فلسفه اجتماعی اخلاقی حقوق مدرن و پست مدرن نیست  , اما با ان ها متفاوت است ، یعنی  همانند ان ها نیست و  لذا دارای اصالت حقوقی اخلاقی دینی خاص خود است ].

نسبت اجتماعی«حق – وظیفه» در گفتمان دینی( تحلیل محتوای موردی نهج‌البلاغه و نهج الفصاحه)

نشریه : اسلام و علوم اجتماعی

نویسنده : سید محمود نجاتی حسینی

سال چهارم / شماره پیاپی ۷ / صفحه ۴۳-۸۰

چکیده :

بحث«حق– وظيفه» اصالتاً مملوك مفهومي فلسفه غربي (فلسفه هاي سياسي- اجتماعي و اخلاقي- حقوقي) و علوم اجتماعي مدرن (نظريه شهروندي) است. از اين حيث و خصوصاً از جهات نظري اين مفهوم مركب، كه البته بايد آن را نوعي معادله اجتماعي متوازن در تعامل اجتماعي خود - ديگري نيز تلقي كرد، انصافاً خوش درخشيده و از لحاظ عملي نيز به ارتقاي شان مدني فرد مدرن انجاميده و به تبع منجر به تبديل subject رعيت (مكلف نامحق) به citizen شهروند (فرد مسئول محق) شده است. در ادبيات فقهي اسلامي (اعم از شيعه و سني) به خاطر گفتماني نبودن جاپايي از اين نسبت كم تر مي توان ديد، اما در ذيل و متن معارف اسلامي و شيعي جاري مي شود مباني فكري و عقيدتي اين نسبت اجتماعي مهم ميان مسلمين، كه ناظر به اداي وظيفه و زان سو مطالبه حق به مثابه يك امر عقيدتي كه مبتني بر حقانيت عمل به آموزه هاي ديني اسلامي در زندگي فردي مسلمين است، را استنباط نمود.