[پیامبری وجامعه:نگاهی ازمنظرجامعه شناسی دینی-الاهیاتی]
مقاله در«جستارهای فلسفه دین» فصلنامه انجمن علمی فلسفه دین ایران/ شهریور1405
https://journal.iaphilor.org/article_738617.html
- صفحه اصلی
- پیامبری و جامعه از سه منظر:فلسفه اجتماعی دین،الاهیات اجتماعی،جامعه شناسی دین
پیامبری و جامعه از سه منظر:
فلسفه اجتماعی دین،الاهیات اجتماعی،جامعه شناسی دین
مقالات آماده انتشار
نوع مقاله : مقاله کوتاه علمی
نویسنده
سید محمود نجاتی حسینی
موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران - بخش جامعه شناسی دین
10.22034/philor.2026.2078085.1547
چکیده
در ادیان ابراهیمی،نقطه پیوند مردم و دین،متن مقدس و پیامبری است.پیامبران مبلغان رسالت خداوند و معلمان متن مقدس اند و راهبران معنوی اخلاقی جامعه به سمت رستگاری از امرمادی و نظام و کفرو شرک و نیز رهایی مردمان از سلطه و ستم و سرکوب و هم چنین راهنمایان به سمت یک جامعه انسانی اخلاقی و مدنی معنوی وعقلانی.لذا رسالت دینی و نقش اجتماعی پیامبری نیز تبلیغ-تعلیم دین به جمع("ناس"در الاهیات قرآنی)است و تحقق عینی آن هم در بافتارجامعه صورت میگیرد.پیامبری امراعتباری نیست که در خلاء و فضای انتزاعی شکل بگیرد،بلکه پیامبری یک نقش اجتماعی ورسالت دینی است که درامرانضمامی( تاریخ و جغرافیا و جامعه و فرهنگ و تمدن)شکل میگیرد.زین روی برای مطالعات اجتماعی دین ،مساله اینست که در بافتار تاریخ-فرهنگ-جامعه این پیوند(مردم-پیامبر-دین/مردم-پیامبر-متن مقدس)چراوچگونه شکل میگیرد؟وبا چه چالشهایی همراه است؟.از اینرو در مقاله حاضر از سه منظر تخصصی مرتبط به این مساله-پرسش خواهیم پرداخت.
1- ازمنظرفلسفه اجتماعی دین(که دانشی هنجاری-انتقادی-فلسفی است)ضرورت پیامبری برای جامعه و اهمیت اجتماعی"امت"(اجتماع دینی از دین ورزان)را بحث خواهیم کرد.
2-ازمنظرالاهیات اجتماعی نیز(که دانشی هنجاری-تفسیری است)تاثیراعتقاد وایمان به خداوند در تعالیم پیامبران بر زندگی اجتماعی و انسان اجتماعی را میکاویم.
3-و نهایتا از منظر جامعه شناسی دین(که دانشی تاریخی -تجربی،تبیینی تفسیری،انتقادی است)مکانیزم تبلیغ-تعلیم آموزه های پیامبری دربافتارجامعه(بافتاراجتماعی فرهنگی،سیاسی حقوقی،اقتصادی)وچالشهای جامعه ای آن را-بعنوان مساله اجتماعی پیامبری- وارسی خواهیم کرد.
اما ایده-مفروض مقاله که آنرا بسط خواهم داد اینست:
«دربافتار تاریخی پیامبران ابراهیمی و ادامه دهندگان آنان توامان یک نقش دینی(اخلاقی معنوی فرهنگی)اجتماعی(راهبری وراهنمایی والگوسازی)وانقلابی(سرنگونی نظام طاغوتی سلطه و ستم و سرکوب و برپایی یک نظام انسانی قسط و عدل)برای شکل دادن به زیست اجتماعی اخلاقی معنوی و انسان اجتماعی اخلاقی معنوی ایفا کرده اند؛درنتیجه دراین مسیر پرپیچ و خم انجام رسالت شان با چالشهای گوناگونی مواجه بوده است -از جمله :درگیری عقیدتی با نظام فرهنگی عقیدتی کفر وشرک؛معارضه با سنتهای فرهنگی ضدتوحیدی؛منازعه با نظام روحانیت محافظه کار متولی دین غیرتوحیدی؛مبارزه با نهاد معابد کفر وشرک .
درمسیر ایفای رسالت، پیامبران درطرف درست تاریخ به همراه ناس(مخاطبان وهمراهان پیامبری و مردمان دین باور ودین ورز)موضع میگیرندودرسمت نادرست تاریخ(به گفته قرآن)مثلث"ملاء-مترف-رهبان"(کنشگران سیستم سیاسی حقوقی-اقتصادی-فرهنگی اجتماعی ضد پیامبران و دین وباوران)وبه اصطلاح طبقه زر-زور-تزویر واستکباراستبداد و استعماراستثمار قراردارند».
کلیدواژهها
پیامبری و جامعه
فلسفه اجتماعی دین،الاهیات اجتماعی،جامعه شناسی دین
مباحث درسی و کلاسی +گفتگوها و یادداشت ها و نوشتارها : (استفاده با ذکر منبع مجاز است) 