برای دانشجویانم

جامعه شناسی تاریخی اسلام: بازخوانی موردی رخداد رحلت محمد ص پیامبراسلام

(بازخوانی سخنرانی{"حج" دکترعلی شریعتی} : مقاله شفاهی"مرگ پیامبر" :درمدینه منوره؛سال 1350 هجری شمسی)

*اشاره مقدماتی

پرداختن به  اسلام(دین ) ومسلمانی(فرهنگ وتمدن)ازمنظرهای علم انسانی اجتماعی (تاریخ وجغرافیا،انسان شناسی و روانشناسی اجتماعی و بالاخص جامعه شناسی ) مایه توصیف فربه و فهم عمیق ازتکوین و توسعه و تعمیق اسلام  و مسلمانی خواهد بود.مع الاسف ازاین حیث ما هم چنان نیازمند ادبیات غنی هستیم. اما بخشی ازمواد خام و نسبتا پرداخت شده برای تقویت غنای این ادبیات هم درمتن منابع حوزوی سنتی ما موجود است و هم از دل منابع  دانشگاهی مدرن ما قابل استخراج و استنباط و استنتاج است .

*خطبه حضرت امیر ع هنگام غسل دادن رسول الله ص

((پدر و مادرم فدای تو باد ای پیامبر خدای ص؛

با مرگ تو رشته ای برید که درمرگ جزتو کسی  چنان ندید؛

پایان یافتن دعوت پیامبران و بریدن خبرهای آسمان ؛

 چنان که مرگت دیگر مصیبت زدگان را به شکیبایی واداشت ؛

و اگر نه این است که به شکیبایی امر فرمودی ، و از بیتابی نهی کردی ، اشک دیده را با گریستن بر تو به پایان می بردیم؛

و درد هم چنان بی درمان می ماند؛

و این زاری و بی قراری در فقدان تو اندک است ؛

لیکن مرگ را باز نتوان گرداند، و نه کس را از آن توان رهاند؛

پدر و مادرم فدای تو باد ای پیامبر خدای ص؛

ما را در پیشگاه پروردگارت به یادآور و درخاطرخود نگاه دار)).

[نهج البلاغه / ترجمه مرحوم  سید جعفر شهیدی ، خطبه 235 ،ص 266 ]

بابی و انت  امی  یا رسول الله ص؛

لقد انقطع بموتک ما لم ینقطع بموت غیرک ؛

من النبوه و النباء والاخبار السماء؛

خصصت حتی صرت مسلمیا عمن السواک ؛

و عممت حتی صار الناس فیک سواء؛

و لولا انک امرت بالصبر، ونهیت عن الجزع ، لانفدنا علیک ما الشئوون ؛

و لکان الداء مما طلا ،  والکمد محالفا، وقلا لک ؛

و لکنه  مالا یملک رده، ولایستطاع دفعه؛

بابی انت و امی ؛

اذکرنا عند ربک ؛

واجعلنا من بالک .

((تحول پارادایمیک علم و نسبت آن با علم اجتماعی))

{خلاصه بحث کلاسی فلسفه علوم اجتماعی دانشگاه تهران- دانشکده علوم اجتماعی: ‌جلسه 16 آذر1394 }

 (1 ) مقدمه بحث  

بحث مناقشه آمیزتوماس کوهن آمریکایی ، مورخ علم ،درباره"چرخه تحول معرفت علمی ومعارف علمی"در دوران مدرن ؛ اگرچه درحال حاضر بحثی است کلاسیک، ‌با این وجود به لحاظ اهمیت آثار و عوارض ایده تحول پارادایمیک علم(هم براساس آن چه که خود کوهن درکتاب "ساختارانقلاب های علمی" اش گفته است ؛‌و هم برمبنای خلاصه ها و شرح و بسط هایی که از این نظریه در متون تخصصی تاریخ و فلسفه علم آمده است؛ و نیز بر مبنای ان چه که منتقدان و معاندان کوهن می گویند ) می توان از نو ‌ به این نظریه ارجاع داد. خصوصا از حیث نسبت جاری بودن شئونات و مقتضیات تحول پارادایمیک در علم اجتماعی.

"اندیشه ورزی مسلمین - در-امراجتماعی":

ملاحظاتی تئوریک درباره مطالعه متون کلاسیک

(سیدمحمود نجاتی حسینی– مدرس" تاریخ تفکراجتماعی دراسلام"/ آذر94)

***

اشاره

کلاف سردرگم مطالعه آثار و متون تخصصی که منتسب به اندیشه ورزی اجتماعی مسلمین است ، ما را وامی دارد تا تامل دقیق در این حوزه بلاتکلیف و رهاشده به حال خود داشته باشیم (‌که البته درعین حال مدعیان و متولیان زیادی نیز دارد!؟). زین روی نگارنده با توجه به تجربه زیسته معرفتی اندکی که دراین چند صباح از تبرک تدریس دروس منتسب به این حوزه از دانش های انسانی تمدن اسلامی  داشته (‌منظوردروس دانشگاهی است با نام های متنوعی مانند:"اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان"،"تاریخ تفکراجتماعی دراسلام"،"روش شناسی اندیشمندان مسلمان " ، "متفکران اجتماعی مسلمان" )برآن است که به سهم خودتلاش نمایدتا پرتوی ولو اندک برروشن شدن مسیرمطالعات تخصصی "اندیشه اجتماعی در اسلام"یا هرعنوان مرتبط دیگربا این مضمون داشته باشد.خصوصا در این میان تاکید ما بر نحوه مطالعه متون تخصصی موجود مرتبط در پیوند با مضمون " اندیشه ورزی مسلمین – در - امر اجتماعی" است . این مهم هم برای نهادهای علمی برنامه ریزی ذیربط سودمند است (‌مانند سمت،‌ مرکزنشر دانشگاهی،‌ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و....) ،‌هم برای محققین این حوزه ضروری است و هم برای مدرسین این دروس الزامی است و نیز برای دانشجویان که مخاطبان و مصرف کنندگان این نوع کلاس های مرتبط با موضوع تفکر اجتماعی در اسلام هستند.

تذکر