برای دانشجویانم

درسگفتار ((جامعه شناسی فلسفی دینی زیمل))21189

بخش های اول و دوم

سیدمحمود نجاتی حسینی

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

*اشاره  

این درسگفتارها بر مبنای اثر زیر مرتب شده است :

·گئورگ زیمل (1388) مقالاتی درباره دین : فلسفه و جامعه شناسی دین، شهناز مسمی پرست، تهران ،نشر ثالث .

الف : { برای شروع بحث نیز به ترتیب ، "پیش گفتار" فیلیپ هموند(صص13-11) در "مقدمه" هرست هله (صص26-15) بازخوانی شده است؛و چند ایده کلیدی مطرح در آن ها که برای فهم جامعه شناسی فلسفی دینی زیمل راهگشا است برجسته تر تشریح شده است .}

ب: { با وجود این به خاطراساسی بودن " فلسفه فرم و محتوا " در کلیت نظریه های زیمل از جمله "نظریه دین" وی ؛ لازم دیده شده است تا مروری نیز بر" مقاله رودلف گارتنر" (صص63-27)صورت گیرد .}

A) نکته های فیلیپ هموند

a. تصور زیمل از"دین" مترادف با "دین داری" است .

b. "دین داری"نیز به معنای"حساسیت دین" است.

c. "حساسیت دینی" می تواند قابلیتی برای دین محسوب شود.

*d. در نتیجه برای زیمل توجه به "جوهر و ذات و اساس" دین امری ضروری و مهم است .

**e. پس در"مطالعات دینی زیمل" :

e1. درک عامیانه دین ( فرم های اجتماعی دین و دین داری) منظور نمی شود .

e2. در عوض،"کیفیت معنوی - روحی دین ودین داری" (محتوا های اجتماعی دین و دین داری)بررسی می شود.

B) نکته های هرست هله

a. به نظر زیمل : "مدرنیته" و پیدایش "فرهنگ مدرن" و "زندگی اجتماعی مدرن" پایه های اصلی اهمیت یافتن "دین و دین داری" هستند .

b. برای زیمل : رشد مدرنیته با تسلط"ذهن یا روح عینی- ابژکتیو" (تجسم فرآیندهای علمی تکنولوژی)بر"ذهن یا روح سوبژکتیو"  (مایه های درونی فرد)اتفاق می افتد .

*c. به نظر زیمل : این تسلط فرهنگی (سلطه فرهنگ ابژکتیو بر نگرش و باور ذهنی فردی)به "دلزدگی و بی اعتنایی اجتماعی و نوستالژی و یاس و ناامیدی فلسفی" می انجامد.

**d.در نتیجه به گمان زیمل :  "تجربه زندگی فرد مدرن"  از شکاف میان "امر واقعی ابژکتیو" (فرهنگ عینی غالب و قالب)و"امر حقیقی سوبژکتیو" (باور و نگرش ذهنی مغلوب ومقلوب) به دنبال "راهی برای رهایی" است .

***e. پس زیمل معتقد است که : این رهایی از طریق "پل زنی" میان "امرین ابژکتیو - سوبژکتیو " امکان پذیر است:

 e1: از طریق خود "فرهنگ"

 e2: یعنی سویه های فرهنگی ناب {1. دانش   2. هنر    3.دین}

****f.در نهایت زیمل در "مطالعات دینی" به تشریح "جریان پل زنی دین و دین داری در میانه امرین ابژکتیو-سوبژکتیو" می پردازد .

f1: "دین" هم ردیف و هم شان اقتصاد و سیاست نیست.

f2: "دین" نوعی "جهان بینی" است.

f3: این جهان بینی نه "سوبژکتیو" صرف است و نه"ابژکتیو"خالص است.

f4: چیزی است به مثابه "ابژکتیوشدن سوژگی"و "سوبژکتیوشدن ابژگی".

f5: لذا "دین" پلی است میان این دو ؛و "دین داری" پل زنی است برای"وصل کردن شکاف میان ابژکتیو-سوبژکتیو"

f6: این پل زنی از طریق فرآیند تاریخی اجتماعی "دیالکتیک فرم-محتوا" (وابستگی متقابل و دو سویه به همراه تغییر و تحول و تبدیل فرم و محتوا به یکدیگر) تحقق می یابد.

*****g. زیمل از طریق این گزاره های اساسی در مطالعات دینی،به تحلیل "دیالکتیک فرم ومحتوای دین و دین داری "روی آورد.

جامعه شناسی فلسفی حقوق (بخش اول)27189

سید محمود نجاتی حسینی

nejati.hosseini@gmail.com

for-mystudents.blogfa.com

 ((در باره فلسفه حقوق))*

*بازخوانی فصل 1 (فلسفه حقوق چیست؟)در: میشل تروپه(1386) فلسفه حقوق،

مرتضی کلانتریان، تهران، نشر آگه .

جامعه شناسیهای سیاسی چند پارادایمی 2010 : بخش اول

سید محمود نجاتی حسینی (فروردین 1389 )

 nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

*پیش نوشت

با توجه به تحولات رخ داده در جامعه سیاسی جهانی از 2000 به این سو ؛ و نیز به لحاظ  اهمیت و ضرورت توجه به این تحولات در جامعه شناسی های سیاسی ؛ اکنون می توان در کنار جامعه شناسیهای سیاسی موجود و متعارف ( شامل: جامعه شناسیهای سیاسی مدرنیستی<عمدتا وبری و مارکسی / دورکیمی / پارتویی / زیملی >؛پست مدرنسیتی< عمدتا فوکویی >؛ لیت مدرنیستی< عمدتا هابرماسی و گیدنزی >؛ و رادیکالیستی < عمدتا ژیژکی >) شاهد ظهور دیگاههای جدیدتردر جامعه شناسی سیاسی بود که هدف و محتوای آنها فراتر رفتن از دیدگاههای قبلی و نیز پرداختن به تحولات جامعه سیاسی جهانی پس از 2000 است .این ها را به لحاظ داشتن پروبلماتیک ( منظور مجموعه مسایل ، کفروضات ، گزاره ها ، پرسشها ، پاسخها ، روشها به هم پیوسته متمایز است ) خاصی که دارند می توان مسامحتا تحت عنوان : جامعه شناسیهای سیاسی چند پارادایمی 2010 عنوان گزاری کرد.

برای آشنایی مقدماتی با این جامعه شناسیها مقدمتا ضمن معرفی چند مقاله برجسته در این حوزه ، چکیده و نتیجه گیری آنها نیز برای بحث و بررسی در کلاس درس جامعه شناسی سیاسی (دانشگاه آزاد اسلامی آشتیان ؛ کارشناسی ارشد علوم سیاسی ، ترم دوم 88-89  ) ارائه میشود.

جامعه شناسیهای سیاسی چند پارادایمی 2010 : بخش اول

سید محمود نجاتی حسینی (فروردین 1389 )

 nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

*پیش نوشت

با توجه به تحولات رخ داده در جامعه سیاسی جهانی از 2000 به این سو ؛ و نیز به لحاظ  اهمیت و ضرورت توجه به این تحولات در جامعه شناسی های سیاسی ؛ اکنون می توان در کنار جامعه شناسیهای سیاسی موجود و متعارف ( شامل: جامعه شناسیهای سیاسی مدرنیستی<عمدتا وبری و مارکسی / دورکیمی / پارتویی / زیملی >؛پست مدرنسیتی< عمدتا فوکویی >؛ لیت مدرنیستی< عمدتا هابرماسی و گیدنزی >؛ و رادیکالیستی < عمدتا ژیژکی >) شاهد ظهور دیگاههای جدیدتردر جامعه شناسی سیاسی بود که هدف و محتوای آنها فراتر رفتن از دیدگاههای قبلی و نیز پرداختن به تحولات جامعه سیاسی جهانی پس از 2000 است .این ها را به لحاظ داشتن پروبلماتیک ( منظور مجموعه مسایل ، کفروضات ، گزاره ها ، پرسشها ، پاسخها ، روشها به هم پیوسته متمایز است ) خاصی که دارند می توان مسامحتا تحت عنوان : جامعه شناسیهای سیاسی چند پارادایمی 2010 عنوان گزاری کرد.

درسگفتارهای جامعه شناسی فلسفی دین(8189 )

nejati.hosseini@gmail.com

for- mystudents. blogfa.com

(2 ) معرفی جامعه شناسی فلسفی دین

( به سمت یک فرا زبان و فراپارادایم  برای مطالعات دین  )

*اشاره

در درسگفتار پیشین این مجموعه ( نک: جامعه شناسی فلسفی دین/ شماره 7189 در این وبلاگ ) در باره دو پارادایم الهیات دین و جامعه شناسی دین توضیحاتی ارائه شد. خلاصه بحث این بود که این دو پارادایم دین شناسی با وجود روشن سازی و ایضاح دین ، هم چنان نقاطی را روشن نشده باقی می گذارند.در این میان دو نقطه تحلیل نشده مهم در الهیات و جامعه شناسی دین به جا می ماند :

درسگفتارهای جامعه شناسی فلسفی دین(7189 )

nejati.hosseini@gmail.com

for- mystudents. blogfa.com

(1 ) معرفی جامعه شناسی فلسفی دین

( به سمت یک فرا زبان و فراپارادایم  برای مطالعات دین  )

*اشاره

سه گانه "خداوند؛ دین و دین داری" متعلق و موضوع مطالعات متنوعی قرارگرفته است.مطالعات دین religion studies دقیقا اشاره به این نوع مطالعات است . تنوع پژوهش درمطالعات دین موجب شده است تا ما با طیف گوناگونی از نوع نگاه به سه گانه خداوند، دین و دین داری مواجه شویم. بنابراین مسامحتا می توان برای آسان تر کردن شناخت این مطالعات آن ها را تحت چهار پارادایم دسته بندی کرد.

منظور از پارادایم در این درس گفتارها  اشاره به چشم اندازهایی است که دارای پروبلماتیک خاص و ممتاز خود هستند . مقصود ما از پروبلماتیک نیز : "مجموعه منطقی به هم پیوسته ای از مسایل ، مفروضات ، گزاره ها ، پرسش ها ، پاسخ ها و استراتژی روشی نظری " است که هر چشم انداز با اتکای به آن ادامه مسیر داده و خود را از چشم انداز های دیگر مجزا می سازد.  

درسگفتارهای فلسفه علوم اجتماعی(7189)

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

(4 ) فلسفه علوم انسانی :یک تبارشناسی و دیرینه شناسی

*اشاره

در ادامه درسگفتارقبلی ( بامضمون باز خوانی آرای فیلسوفان علوم انسانی :نک درسگفتار 6189 در این وبلاگ ) مروری بر هشت فصل کتاب  ژولین فروند (1387 ؛ نظریه های مربوط به علوم انسانی، محمد علی کاردان،تهران، مرکز نشر دانشگاهی،145 صص) خواهیم داشت.

         I.            فصل اول :دوره طبقه بندی ( صص 7- 24  )؛

       II.            فصل دوم :توجه به بعد  تاریخی (صص 25- 43 ) ؛

     III.            فصل سوم : هرمنوتیک یاتاویل و نهان بینی ( صص 44- 57 ) ؛

     IV.            فصل چهارم : پوزیتیویزم یا جریان فلسفه تحصلی ( صص58- 67 )؛

       V.            فصلهای  پنجم تا هفتم :دیلتای ، تقابل ناتورالیزم و هیستوریسیزم ، تبیین و تفهم ( صص68- 114 )؛

     VI.            فصل هشتم:تلاش در گذشتن از مرزهای تعارضات(صص115- 131 ). 

***

درسگفتارهای فلسفه علوم اجتماعی(6189)

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

(3 ) فلسفه علوم انسانی :یک تبارشناسی و دیرینه شناسی

*اشاره

دردرسگفتار پیشین ( نک درسگفتار دوم این مجموعه :شماره 281288 در این وبلاگ ) که راجع به جعبه ابزار فلسفی علوم اجتماعی یا به عبارت دقیق تر آن جعبه ابزار فلسفه علوم اجتماعی بود ؛ ما درباره محتوای این جعبه (شامل:آنتروپوسوفی اجتماعی؛ انتولوژی اجتماعی؛ اپیستمولوژی اجتماعی؛ متدولوژی اجتماعی؛ لوژیکولوژی اجتماعی؛ تلئولوژی اجتماعی؛ اگزیولوژی اجتماعی) بحث کردیم.

درسگفتارهای جامعه شناسی فلسفی شناخت (5189)

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

 (4 ) تاریخ شناخت شناسی

*اشاره

در درسگفتار پیشین ( نک درسگفتار جامعه شناسی فلسفی شناخت3189 در این وبلاگ) که اختصاص به  اپیستمه قرون وسطای مسیحی داشت ؛ درباره شناخت شناسی های  اگوستینی - اکویناسی و آبلاری بحث شد. اینک در ادامه آن بحث  به  نسخه شناخت شناسی اوکامی می پردازیم.

درسگفتارهای جامعه شناسی فلسفی شناخت (3189)

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

 (3 ) تاریخ شناخت شناسی

*اشاره

دردرسگفتار پیشین ( نک درسگفتار جامعه شناسی فلسفی شناخت291288 در این وبلاگ)در باره اپیستمه یونانی شناخت و دو نسخه اصلی آن ( نسخه های افلاطونی و ارسطویی ) آن گونه که دغدغه این فیلسوفان شناخت است ، بحث کردیم.اکنون در ادامه  آن بحث به سراغ اپیستمه قرون وسطای مسیحی می رویم. برای شناخت منظم تر این اپیستمه نیز لازم است ، دسته بندی از نسخه ها و سناریوهای نظری آن داشته باشیم .

درسگفتارهای جامعه شناسی فلسفی حقوق(1189)

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

(3 ) اخلاق مدنی وماهیت  اخلاقی حقوقی دولت : جامعه شناسی فلسفی سیاسی دورکیم

*اشاره

در درسگفتار سوم ( و درادامه درسگفتار دوم / نک درسگفتاردوم جامعه شناسی فلسفی حقوق : شماره 2521288 در این وبلاگ ) اکنون لازم است نگاه دیگری به مضمون مباحث دورکیمی در باره نسبت اخلاق مدنی با ماهیت اخلاقی حقوقی دولت داشته باشیم . به این منظور خلاصه تحلیلی فصلهای چهارم تا نهم (morale civic/ اخلاق مدنی) از کتاب دورکیم (lecons de sociologie ,presses universite de france,Qudrige,1997  ) صفحات 141تا79 ارائه می شود.

در این شش فصل (که دورکیم ذیل عنوان اصلی "اخلاق مدنی " عناوین فرعی مشتمل بر: " تعریف دولت؛ مناسبات دولت با فرد؛شکل های دولت و حزب و دموکراسی" را نیز گنجانده است) مباحث اساسی جامعه شناسی فلسفی سیاسی دورکیمی به خوبی موج می زند. (به نظر می رسد متاسفانه متن فارسی شده ای از آنها نیز موجود نیست . البته در کتاب فارسی شده آنتونی گیدنز با عنوان کلی نظریه اجتماعی و سیاست در آثار دورکیم می توان بخشی از آرای سیاسی وی را ملاحظه کرد)

به هر حال دورکیم در ذیل این نوع جامعه شناسی فلسفی سیاسی که با جامعه شناسی های فلسفی اخلاقی حقوقی او نیزگره خورده است ؛ به تبیین نسبت اخلاق مدنی ، ماهیت اخلاقی حقوقی دولت و فرد  از منظر دموکراسی لیبرال ( مشرب سیاسی اجتماعی مطلوب دورکیم ) پرداخته است.

این نکته را باید بیاد داشت که برای دورکیم به عنوان یک فیلسوف جامعه شناس (  فیلسوف اجتماعی که هم زمان با ارائه تحلیل های تجربی از وضع اجتماعی موجود در پی به دست دادن تبیین های هنجاری و ایدئال از وضع اجتماعی مطلوب نیز هست ) سیاست فقط زائده ای اساسی است در پیرامون جامعه و نه اهرمی در مرکز ثقل جامعه.

بنابراین دورکیم را نمی توان جامعه شناس سیاسی متعارف دانست ؛ او بیشتر از منظر فلسفه سیاسی است که وارد فضای متفاوت جامعه شناسی سیاسی دولت شده است و نه بیشتر.  

در این جا نیز هم چون دو درسگفتار پیشین ، من با توجه به پیچیدگی و مفصل بودن مباحث دورکیم در این زمینه و نیز محدودیت فضای این درسگفتارهای وبلاگی ، آنها را درقالب چند گزاره بنیانی ( که از حیث منطق علمی، شالوده مفروضات و فرضیه های تجربی قرار می گیرند) مرتب کرده ام.

درسگفتارهای جامعه شناسی فلسفی شناخت (291288 )

nejati.hosseini@gmail.com

For-mystudents.blogfa.com

 (2 ) تاریخ شناخت شناسی

*اشاره

دردرسگفتار پیشین ( نک درسگفتار جامعه شناسی وفلسفه شناخت271288 در این وبلاگ)در باره ماهیت  فلسفی پرسش از شناخت ، آن گونه که دغدغه فیلسوفان شناخت است ، بحث کردیم.اکنون در ادامه  آن بحث به سراغ تاریخ این مباحث می رویم. برای شناخت منظم تر این مباحث لازم است ، دسته بندی از این نظریه ها داشته باشیم .

به این منظور ترجیح این است که کل آرای موجود در این باره را ( وفق کتاب : دیوید هاملین ؛ تاریخ معرفت شناسی ) می توان در قالب چند اپیستمه ( نظام دانایی و دانشی که مبتنی بر پروبلماتیک خاص خود است ؛ یعنی حاوی نوع نگاه و نوع پرسش ها و پاسخ ها و مفروضات منحصر بفرد و متمایز از دیدگاههای پیش و پس از خود است ) مرتب کرد. این کار البته توسط هاملین صورت نگرفته ؛وی تنها بر اساس کرونولوژی ( زمان شناسی تاریخی شکل گیری آرای شناخت شناسی ) به طرح این آرا پرداخته است.

بنابراین طرز کار ما براساس گونه شناسی این اپیستمه ها است.به نظر من این ها عبارتند از : اپیستمه یونانی؛اپیستمه قرون وسطایی؛اپیستمه رنسانسی مدرنیته(فعلا تنوعات درون مدرنیته ای از قبیل : اپیستمه های  پست مدرن ؛ لیت مدرن ؛ فمنیستی و مانند آن ها مد نظر نیست. پرداختن به این ها اکنون میسر نیست و متاسفانه! مجال دیگری می طلبد).